چهارچوب گونه‌شناسی کارکردی معماری دست‌کند ایران بر پایۀ مدل میراث جهانی ایکوموس

نویسندگان

1 استادیار، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری

2 کارشناس ارشد مرمت بنا، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری

doi
10.22052/jias.2024.255561.1331
چکیده

فقدان گونه‌شناسی جامع کاربری‌ها درزمینۀ میراث دست‌کند ضرورت انجام چنین تحقیقی را آشکار می‌سازد. در این راستا با تحلیل و بررسی‌های انجام‌شده این نتیجه حاصل شد که دسته‌بندی‌های موجود اغلب محدود و با ابهامات و سردرگمی‌های فراوان روبه‌رو هستند. هدف این تحقیق دستیابی به چهارچوبی برای گونه‌بندی کارکردی معماری دست‌کند در ایران است. روش تحقیق حاضر تحلیلی-مقایسه‌ای و پیمایشی است که براساس بررسی اسنادی و کتابخانه‌ای شامل اسناد مرتبط با میراث جهانی، دسته‌بندی‌های موجود میراث دست‌کند در ایران و جهان و همچنین مطالعات میدانی در ایران صورت گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که با توجه به گستردگی جغرافیایی و پیشینۀ غنی کشور، تنوع آثار دست‌کند ایران به‌لحاظ کارکردی تفاوت زیادی با کارکردهای آثار ساخته ندارد و می‌توان بخش عمدۀ این کاربری‌ها را در دست‌کندها جست‌وجو نمود. همچنین با بررسی‌های انجام‌شده در تقسیم‌بندی‌های موجود لزوم تنظیم دسته‌بندی که کلیات آن بر پایۀ چهارچوب شناخته‌شدۀ بین‌المللی و نیز با انواع دست‌کند در ایران مطابقت داشته باشد، محرز شد. ازاین‌روی به‌منظور یکپارچه‌سازی و استفاده از ادبیات مشترک جهانی، مدل دسته‌بندی میراث جهانی ایکوموس به‌عنوان پایه انتخاب شد. در ادامه برای پرهیز از پراکندگی و تداخل موضوعات در دسته‌بندی‌ و درعین‌حال همه‌شمولی آن، مواردی که کلی و در تقسیم‌بندی‌های موجود هم‌جنس نبودند و هم‌پوشانی زیادی در بین انواع مختلف ایجاد می‌کردند، از مدل حذف شدند و نهایت با تبعیت از اصطلاحات و تقسیم‌بندی انجام‌شدۀ جهانی و نمونه‌های شناسایی‌شدۀ دست‌کند در ایران، چهارچوبی برای کاربری آثار دست‌کند حاصل شد.