بازشناسی کوشک قجری باغ فین براساس نوآوری در فضاسازی معماری و نقوش تزیینی

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان

2 کارشناس‌ارشد فرش، دانشکده معماری و هنر، ‌دانشگاه کاشان

3 مربی، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان

doi
10.22052/jias.2025.253465.1240
چکیده

تزیینات به‌کاررفته در معماری ایرانی از بی‌نظیرترین نقش‌ها و تصاویر در جهان است. آنچه مسلم است باغ‌های ایرانی نمادی از هنر و تجلی معماری و نگارگری هنرمندان زمان خود است. باغ فین کاشان یکی از منحصربه‌فردترین باغ‌ها در میان باغات ایران‌زمین است. عمارت کوشک قاجاری در این باغ چون نگینی می‌درخشد. ویژگی‌های اختصاصی این بخش از باغ فین چه ازنظر سازمان‌دهی فضایی و کالبدیِ باغ ایرانی و چه به‌لحاظ نقوش و تزیئینات آن، ضرورت بازشناسی علمی آن را موجب شده است. توجه به تناسبات و ترکیب‌بندی نقوش و تزیینات این بنا و به‌کارگیری آن در سایر هنرها ازجمله طراحی قالی، امری واجب در راستای حفظ و نگهداری این آثار است. بررسی و تجزیه‌وتحلیل طرح شمسه با اسلیمی‌ها و ختایی‌ها در سقف میانی عمارت کوشک قاجاری باغ فین امری ماندگار برای نمایش در سایر هنرهای ایرانی است. تجزیه‌وتحلیل این نقوش نشانگر این است که فرم‌های کلی این طرح و همچنین نقوش به‌کاررفته در این فرم‌ها هم‌خوانی و هماهنگی بسیاری برای استفاده در هنرهای ایرانی و به‌روز دارد و می‌تواند با کمی تغییرات جزئی با توجه به مواد و مصالح و ابزار مخصوص به‌کاررفته در هر رشتۀ هنری، کمک‌کننده برای خلق آثاری بی‌بدیل و خلاقانۀ جدید باشد. روش این پژوهش، مطالعۀ موردی به‌صورت اسنادی- میدانی بوده و به‌شیوۀ توصیفی، تحلیلی، انطباقی انجام شده است؛ لذا بخش‌هایی از متن فاقد ارجاعات است. روش گردآوری مطالب و بهره بردن از آن‌ها در این پژوهش، براساس مطالعات کتابخانه‌ای و تحقیقات میدانی (عکاسی) ازطریق بررسی طرح‌های موجود در باغ فین کاشان است. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل این نقوش کم‌نظیر باقی‌ماندۀ تاریخی، و پی بردن به شیوۀ طراحی و ترسیم آن‌ها و کاربرد نوآورانۀ مجدد این نقوش در هنرهای دیگر به‌ویژه در طراحی قالی، طرح‌ها به‌شیوۀ خطی بازترسیم شده‌اند.