فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پرسش از معماری عادلانه یا عدالت در معماری، پرسش از نحوۀ تخصیص و توزیع مواهب مرتبط با مکان و مکان‌گزینی است. در این مقاله معنای معماری عادلانه و نسبت این دو مفهوم نزد شخصیت تأثیرگذار در صدر اسلام، حضرت علی(ع)، امام اول شیعیان و خلیفۀ چهارم مسلمین بررسی شده است. راهبرد مختار این پژوهش تفسیری ـ تاریخی است و از رویکرد تاریخ مفهومی بهره برده است. برای این منظور ابتدا مفهوم عدالت نزد ایشان ازطریق مرور پژوهش‌های پیشین بررسی و منظومۀ مفاهیم آن پیدا شد. سپس چندوچون تصرفات مکانی امام علی(ع) در نظر و عمل ایشان، ازطریق مرور منابع تاریخی و روایی بررسی و اشکال مختلف آن شرح و بیان شد تا شکل پسندیدۀ تصرفات مکانی و توزیع مواهب مکانی نزد ایشان آشکار شود. به‌این‌ترتیب منظومه‌ای از مفاهیم حاصل شد که انگارۀ معماری عادلانه نزد خلیفۀ چهارم را آشکار می‌کند. این مفاهیم عبارت است از: «نیّت» ساخت به‌مثابۀ امر بنیادین و معنا یا کارکرد باطنی اثر؛ صلاح و منفعت عمومی یا بالاترین منفعت برای بیشترین افراد؛ بازتوزیع مواهب مکانی آن‌چنان‌که به تقویت فرودستان و رفع تبعیض بینجامد؛ متضمن معنایی پسندیده باشد؛ جلب مهر و اعتماد مردم کند. این مفاهیم همچنین بر شناخت معنای عدالت نزد ایشان اثرگذار است.