فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رفتار بناهای تاریخی به‌سادگی قابل پیش‌بینی نیست و یکی از راه‌های درک بهتر این رفتار، در نظر گرفتن آن همچون یک سیستم پیچیده است. در نظریۀ سیستم‌های پیچیده به پدیده‌ها، لایه‌لایه نگاه می‌شود و تمرکز بر روابط میان اطلاعات است. سیستم‌ها با ماهیت‌ متفاوتِ فرایندهایشان در هر لایه، الگوی رفتاری خاصی را بروز می‌دهند که از هم‌افزایی این لایه‌ها، رفتارِ کلِ سیستم پیش‌بینی ‌پذیر می‌شود. از دریچۀ این نظریه، رفتار در بنای تاریخی مفهوم جامع‌تری را در بر می‌گیرد و تنها شامل سازه نمی‌شود. ازسویی دیگر، پیشینۀ تحلیلِ سازه در بناهای تاریخی نشان از اهمیت هندسه در حفظِ تعادل بنا دارد؛ درحالی‌که ابزارهای ماشینی که امروزه متداول هستند، از اصول دیگری در تحلیل‌های خود استفاده می‌کنند و به‌دلیل داشتنِ پیش‌فرض‌های ساده‌انگارانه، نتایج قابل اطمینانی هم ارائه نمی‌دهند. در این مقاله، با تبیین چارچوب مفهومی برای شناخت یک بنای تاریخی براساس نظریۀ سیستم‌های پیچیده، استدلال می‌شود که تحلیلِ رفتار در یک بنای تاریخی ازسویی منوط به بررسی فرایندهایِ لایه‌هایِ متفاوتِ بناست و ازسویی دیگر، مستلزم به‌کارگیری دانشِ تجربی در این‌گونه بناهاست. سپس، با بررسی سیر تاریخی تحلیلِ تعادل در بناهای تاریخی، نتیجه‌گیری می‌شود که از ترکیب روش حدی و ابزار استاتیک گرافیکی می‌توان پیچیدگیِ رفتار در عناصر سازه‌ای یک بنای تاریخی را به کمک تحلیل یک فرایندِ اطلاعات‌محور، از مسیر حرکت نیروی رانش در بنا ارزیابی کرد. این مقاله توصیفی‌تحلیلی با پیاده‌سازیِ این شیوه بر روی یک تاق چهاربخش به‌عنوان یک جزء از بنای تاریخی، پیشنهاد خود را به‌صورت عملی ارائه می‌کند.