فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از مسئله‌های حوزۀ طراحی و حفاظت سازه‌های طاقی، ناپایداری طاق براثر باز شدن پای آن به‌سمت بیرون در صفحۀ قوس طاق است. در راستای بررسی دقیق‌تر این مسئله در طاق‌های ساخته‌شده از قوس‌های ایرانیِ شبدری‌کند و پنج‌و‌هفت‌کند، این نوشتار بر این پرسش متمرکز است که حد نهایی پایداری این قوس‌ها براثر باز شدن دهانه، برای نسبت ضخامت به دهانه‌های مختلف به چه میزان است و در فرایند تسلیم اولیه تا فروریختگی چه رویدادهایی در این قوس‌ها‌ اتفاق خواهد افتاد. پژوهش در چهارچوب نظریۀ مومسان و به‌صورت تحلیل در حالت حد نهایی انجام می‌شود. ابزار تحلیل خط رانش است که بر روی قوس‌های یادشده با نسبت ضخامت به دهانه‌های متفاوت پیاده می‌شود. پاسخ تحلیلی با پاسخ حاصل از اعمال حرکت پایه بر روی مدل‌های فیزیکی، مقایسه و اعتبارسنجی می‌شوند. ضمن استخراج حد نهایی پایداری قوس‌ها برای نسبت ضخامت به دهانه‌های مختلف، نتایج نشان می‌دهند در لحظۀ آغاز حرکت، قوس‌های مورد نظر به یک مکانیسم چهارمیله‌ای تبدیل می‌شوند. در ادامه، با بسته شدن یکی از ترک‌ها، قوس مانند مکانیسم لنگ-لغزنده حرکت کرده و در طول حرکت پای قوس، محل ترک‌ها تغییر می‌کند که این تغییر بر کاهش حد نهایی پایداری این قوس‌ها تأثیر جدی دارد. همچنین، مقایسۀ پاسخ حاصل از دو فرض حرکت متقارن و نامتقارن ترک‌ها با یکدیگر نشان می‌دهد که فرض اول برای تحلیل ایمن است. اضافه بر آن، با افزایش دهانۀ قوس، رانش قوس افزایش می‌یابد که نشان از اثر تخریبی فزایندۀ رانش در طول زمان دارد. در برخی موارد بررسی‌شده، رانش قوس در زمان فروریختن به بیش از پنج برابر رانش اولیه می‌رسد.