فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ساختار کالبدی و کارکردی محلۀ پنجه‌شاه به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین محله‌های کاشان، تاکنون مورد مطالعه قرار نگرفته است؛ محله‌ای که در بستری قابل توجه در شرق محلۀ میدان‌کهنه، غرب محلۀ طمقاچی‌ها و شمال بازار شکل گرفته و دارای عناصر شاخصی مانند بقعۀ پنجه‌شاه است. در این مقاله سعی شده است چارچوبی نظری و مدلی برای مطالعۀ محلۀ پنجه‌شاه تعریف شود. بر این اساس، مطالعات پیشین در مورد ساخت شهر و تحولات آن و همچنین منشورها و اسناد بین‌المللی مورد بررسی کامل قرار گرفته‌اند. روش این پژوهش، تاریخی-تفسیری است و بررسی اسناد تصویری، متون تاریخی و پیمایش‌های میدانی مورد توجه بوده است. مطالعۀ دقیق ویژگی‌های محله به‌ویژه بر مبنای نقشه‌هایی است که از روی تصاویر دهه‌های 1330 و 1390 تهیه شده‌اند. محله بر مبنای چهار محورِ گذرهای اصلی و مرکزمحله‌ها، بافت تاریخی محله در تصاویر دهۀ 1330، عناصر شاخص و نقش کارکردی آن‌ها، همسایگی‌ها و عناصر شاخص پیرامون، مطالعه شده و در کنار شکل اصیل، تحولات آن نیز بررسی شده‌اند. پژوهش نشان می‌دهد چگونه ساختار تاریخی محله با احداث خیابان‌هایی مانند باباافضل و باب‌الحوائج در شکلی گسترده دگرگون شده است. بدون مطالعۀ نقشه‌های فوق، درک شکل تاریخی محله و گذرها، مرکزمحله‌ها، بناها و بافت این محله و یکپارچگی و پیوستگی آن با شهر ممکن نیست؛ درحالی‌که هنوز بخش‌هایی از مرکزمحله مانند بقعۀ پنجه‌شاه و آب‌انبار، بخش‌هایی از بافت محله در جنوب گذر پنجه‌شاه و پیرامون معبر شیشه و همچنین بازار و ویژگی‌های کالبدی کارکردی آن در جنوب محله باقی مانده‌ و واجد اهمیت و ارزش‌اند.