واکاوی جامعه‌شناختی روایات صوفیان در تذکرة الاولیاء عطار

نویسندگان

1 دانشگاه فرهنگیان. تهران. ایران

doi
10.22059/jsal.2025.368475.666287
چکیده

جامعه شناسی ادبیات، مطالعة علمی محتـوای اثـر ادبـی و ماهیت آن در پیوند با دیگر جنبه‌های زندگی اجتمـاعی اسـت. تذکرةالاولیا یکی از آثار بزرگ نثر فارسی است که روایات صوفیان یا شرح داستان‌هایی از زندگی شخصیت‌های تاریخی مشایخ صوفیه است که می‌تواند بازتابی از گرایش‌های فرهنگی، اجتماعی زمان نویسنده را نشان دهد. دوره‌ای که عطار در آن می‌زیست هرچند دوران شکوفایی علم و ادب نام گرفت اما به سبب عوامل گوناگون ازجمله، کثرت حوادث، درگیری‌ها، فقر، تعصبات مذهبی، حملات پیاپی به نیشابور و فساد سلاطین به یکی از دشوارترین و جانگدازترین دوران تاریخی مبدل شد. با سیر در تذکرة الاولیاء و در روایات مشایخ و تصویری که از آن‌ها ارائه شده است، شرایط سیاسی، افتصادی و اجتماعی زمان عطار مجال ظهور یافته‌اند، درواقع تصویری که او از مشایخ صوفیه ترسیم می‌کند، نقطه مقابل تباهیها و اختناق و فساد حاکم بر اجتماع روزگار عطار است. این پژوهش به شیوۀ کتابخانه‌ای و با روش پژوهش توصیفی - تحلیلی به بررسی این تآثیر می‌پردازد تا به پیام‌ها و پیامدهای این آثار و هم تأثیرپذیری و تأثیرگذاری آن‌ها بر یکدیگر در فضای اجتماعی آن دوران پرداخته شود.