زیباییشناسی نماهای آجرکاری مدرنِ آپارتمانهای مسکونی شهر تهران طی دو دهۀ اخیر از منظر منطقهگرایی انتقادی
نویسندگان
1 کارشناس ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد
2 دانشیار، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس
3 دانشیار، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس
4 کارشناس ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس
doi
10.22052/jias.2024.246673.1085چکیده
آپارتمان مسکونی ردیفی درحال حاضر متداولترین گونۀ مسکن در تهران محسوب میشود که بهصورتی یکدست و متحدالشکل در سیمای شهر تبدیل شده است. در طی دو دهۀ گذشته، در شهر تهران نماهای آجرکاری با طرحهای غیرمتداول و الگوهایی مدرن در آپارتمانهای مسکونی مشاهده میشود. پژوهش پیش رو مدعی این امر است که این گرایش واکنشی به نمای متداول آپارتمانهای مسکونی بوده و تلاشی منطقهگرایانه است. ازاینرو هدف این مطالعه، شناسایی نمونههای شاخص این گرایش به نمای آجرکاری مدرن آپارتمانهای مسکونی و بررسی پاسخهای آن به عواملی چون اقلیم و طبیعت محلی، معماری پایدار، میراث معماری، شرایط و محدودیتهای منطقهای است. عامل نهادی یعنی قوانین مصوب شهری نیز برای روشنتر شدن موضعِ منطقهگرایی مورد مطالعه قرار گرفت. در این مطالعۀ توصیفیتحلیلی، چهار نمونه از بافتهای شهریِ مناطق گوناگون تهران از جنوب تا شمال شهر گزینش و بررسی شدهاند. ساختمان مسکونی قیطریه از دهۀ 1380ش و خانۀ چهلگره، آپارتمانهای مسکونی ویلا و کهریزک از دهۀ 1390ش با توجه به جایگاه آنها در معماری معاصر ایران و کیفیت زیباییشناسانۀ طرح نما توصیف و تحلیل شدند. در طی دو دهۀ گذشته، در گرایش روبهگسترش نماهای آجرکاری مدرن تغییرات زیباییشناختی روی میدهد که علاوهبر پیوستگی با سهبُعدی بودنِ آجرکاری مدرن تهران، در روند طراحی و اجرا نیز نسبت به نماهای رایج آپارتمانهای مسکونی واکنشی انتقادی داشتهاند. آجر در این بناها علاوهبر کارکرد زیباییشناختی، عملکردی اقلیمی و فرهنگی نیز ایفا کرده است. در ساخت این آپارتمانهای مسکونی با بهرهگیری از فناوری پیشرفتۀ ساخت سازه و استفاده از انواع مصالح آجر دستی و ماشینی و با توجه به زیباییشناسی معماری روز جهان، آثار منطقهگرایانهای شکل گرفته است. ازنظر نهادی تصویب معافیت اندک عوارض شهری بر نمای آجری و سعی بر اِعمال نفوذ بر طرح نما تا حدودی در گسترش نماهای آجرکاری در تهران اثرگذار بوده است.
