فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش درباره‌ی اندیشه‌ی تاریخ­نگاری میرزا محمد کلانتر فارس، از شخصیت‌های دیوان‌سالار- مورخ عصر زندیه است. یگانه نگاشته‌ی وی، اثری است؛ موسوم به روزنامه که پژوهشگران درباره گونه شناسی آن، باهم اختلاف‌نظر دارند. البته آنچه در اظهارنظرها در مورد این اثر و نویسنده آن در نظر گرفته نشده و به نظر نگارنده، منشأ اصلی اختلاف‌نظرهای موجود درباره‌ی ماهیت اثر حاضر، شده، آن است که اندیشه و تفکر تاریخی، روش و شیوه تاریخ‌نگاری و دیدگاه‌های بعضاً بدیع و پیشروانه سیاسی و اجتماعی کلانتر، موردعنایت قرار نگرفته است. بنابراین در این پژوهش، تلاش می‌شود تا منظومه­ی فکری نویسنده و اندیشه‌ی تاریخ­نگاری وی در پرتو اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی عصر وی واکاوی شود و شاخصه‌ها و اختصاصات تاریخ­نگاری او با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی به دست داده شود. دستاوردهای این پژوهش نشان می­دهد که اثر کلانتر از جهاتی چون سلطنت محوری، ایران‌مداری، اسلام مداری و اخلاق‌گرایی در تداوم سنت تاریخ‌نگاری پیشین و از جهاتی همانند گرایش به ساده‌نویسی، رویکرد انتقادی به حکومت و حکومتگران و نیز رویکرد اجتماعی جزئی­نگر و فردگرایی (مؤلف محوری) دارای رویکردی تازه به شمار می‌رود که در حوزه‌ی تاریخ‌نگاری ایرانی اثری متفاوت است