گونهشناسی معماری مساجد تبریز و باکو در دورۀ قاجار
نویسندگان
1 استادیار، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی
2 استاد، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران
doi
10.22052/jias.2023.245873.0چکیده
آذربایجان یکی از مناطق باسابقه در فرهنگ و هنر ایران است که شناخت معماری آن ضروری است. برای شناخت معماری و هنر این منطقه نباید بر مرزهای کنونیتکیه کرد، بلکه باید به یاد آوریم که در گذشتهای نهچندان دور، این منطقه دارای رابطه در تبادل اندیشهها، انگیزهها و پیشهوران در زمینههای هنر و معماری با سرزمینهای اطراف ازجمله اَران(جمهوری آذربایجان) بوده است. در کالبد معماری اسلامی مسجد جایگاه ویژهای را به خود اختصاص داده است که با توجه به ثبات الگوی رفتاری در آن میتوان فارغ از مرزهای سیاسی و در گسترۀ مرزهای فرهنگی به گونهشناسی آن پرداخت. هدف این تحقیق،شناخت ویژگیهای مساجد تبریز و باکو در دوران قاجار و دستهبندی آنها براساس خصوصیات کالبدی و درنهایتگونهشناسیاست. برای دستیابی به هدف مذکور، از روش تحقیق توصیفیتحلیلیاستفاده شده و جمعآوری دادهها به روش کتابخانهای و میدانی انجام شده است. در این مقاله، ابتدا مساجد تاریخی در هر دو شهرکه شامل 28 مسجد است،شناسایی و اندامهایی بااهمیت تعریف خواهد شدو سپسبا توجه به این اندامها و ترکیب اجزای کالبدی، به گونهشناسی آنها پرداخته خواهد شد و در ذیل معرفی هر گونه، ویژگیهای بارز آنها مورد مطالعه خواهد گرفت. مساجد این مناطقبرسه گونه است که عبارتاند از:مساجد گنبدخانهای، مساجد گنبدخانهای با رواق اطراف و مساجد شبستانی. گونۀ شبستانی فقط آذربایجان قابل شناسایی است و گونههای گنبدخانهای و گنبدخانهای با رواق اطراف در هر دو منطقه موجود است.
