فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سه‌گنبد یکی از بناهای دورۀ سلجوقی است که به‌رغم داشتن ویژگی‌های خاص این دوره، چندان موردمطالعهقرار نگرفته است. تزیینات هندسی، کتیبه‌های کوفی در کنار سایر مشخصه‌های معماری، این بنا را به‌عنوان یکی از مصادیق بناهای آرامگاهی قرن ششم قرار داده است. اگرچه این بنا از حیث تزیینات و متن کتیبه‌ها توسط پژوهشگران پیشین تا حدودی مورد توجهقرارگرفته، اطلاعات محدودی در ارتباط با ساختار معماری آن در دسترس است. با توجه به اینکه برخی عناصر معماری مقابر، به‌ویژه پوشش خارجی آن‌ها، در اثر بی‌توجهی در طول سال‌ها دچار تغییراتی شده‌اند، سؤالی که در این پژوهش مطرح می‌شود این است که ویژگی‌های معماری گنبد خارجی برج‌مقبرۀ سه‌گنبد به چه صورت بوده است؟ در این راستا هدف از این مطالعه، بررسی ساختار کالبد کنونی برج سه‌گنبد و بازشناسی ویژگی‌های شکلی، هندسی و تناسبات آن برایدست یافتن به ساختار اصلی بنا و درنهایتبازآفرینی بخش تخریب‌شدۀ بنا یعنی «خود» گنبد است. در این مقاله، یافته‌های حاصل از تحقیقات میدانی و مطالعات کتابخانه‌ای در قیاس با نمونه‌های هم‌عصر و همسان مورد ارزیابی قرار گرفت. ازطرفی با نگاهی جزئی‌تر، تحلیل‌های هندسی برای ارزیابی تناسبات سه‌گنبد در انطباق با برج‌مقبره‌های منطقه، در شکل‌گیری الگویی بدیع از نظام هندسی در این بناها و ویژگی‌های بارز پوشش خارجی آن‌هامؤثر واقع شد. بر همین اساس، بر مبنای تحولات کالبدی صورت‌گرفته در برج‌مقبرۀسه‌گنبد و وجوه مشترک ساختار معماری و هندسی آن با نمونه‌های مشابه، می‌توان به این نتیجه رسید که این بنا نیز درگذشته دارای گنبد خارجی، احتمالاًبه‌صورت رُک، بوده است.