بررسی ارتباط سازمان فضایی و شیوۀ زندگی در خانههای حیاطدار دهۀ پنجاه تا نود شهر ایلام
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی
2 استادیار گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی
3 استادیار گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی
doi
10.22052/jias.2024.253106.1215چکیده
در حوزۀ محیط و رفتار،سازماندهی فضایی خانه و شیوۀ زندگی همواره در یک ارتباط دوسویه بایکدیگر بودهاند. تغییرات سازماندهی فضایی خانه بهشکلی کاملاً ملموس بر شیوۀ زندگی ساکنانش تأثیرگذار بوده است. شیوۀ زندگی در هر خانه در ارتباط مستقیم با فرهنگ، فعالیتهای روزمره و قوانین اهالی خانه است که تغییرات آنها قابل مشاهده و کاوش میباشد. با بررسی شیوۀ زندگی نیز میتوان به فهم و خوانشی درست از علل شکلگیری فضاهای داخلی خانهها و درنتیجه تغییرات سازماندهی آنها رسید. در راستای رسیدن به این هدف، نمونههایی از خانههای معاصر حیاطدار شهر ایلام از دهۀ پنجاه تا نود بهطور جداگانه در هر دهه انتخاب شده است که همگی آنها دو ویژگی مهم دارند: یکی اینکه در شهر شاخص نیستند و عمومیت بیشتری دارند؛دیگر اینکه برای مطالعۀ رفتاری داخل خانهها قابل دسترساند. نمونهها بهترتیب براساس دهه و محل قرارگیری حیاط نسبت به ساختمان ازA1 تا اE4 کدگذاری شدهاند. روش تحقیق در این پژوهش موردی، ترکیبی است شامل روشهای تفسیری و تطبیقی با استفاده ازمطالعات کتابخانهای، مشاهده و دستهبندی دادههای رفتار و شیوۀ زندگی، بهدستآمده از مصاحبه با ساکنان توسط نرمافزار مکسکیودا. نتایج نشان از تغییرات در سازماندهی فضایی خانههای حیاطدار شهر ایلام دارد. این تغییرات فقط مرتبط به محل قرارگیری حیاط نسبت به ساختمان نیست، بلکه مربوط به دهۀ ساخت خانه نیز هست و با توجه به تغییرات در فرهنگ و شیوۀ زندگی اهالی شهر قابل پیگیری است. با توجه به این پژوهش، این تغییرات مربوط به تعداد فضاها، نام آنها، محل قرارگیری در پلان، همچنین نوع و تعداد فعالیتهای هرکدام در دهههای مختلف از پنجاه تا نود است؛ امابا توجه به فرهنگ غنی مردم کرد بومی، همچنان در شیوۀ زندگی ساکنان اهمیت به مهمان و جانمایی بهترین قسمت خانه به فضای پذیرایی مشاهده میشود. حیاط نیز ازجمله فضاهایی است که تقلیل کاربری و تغییر مبلمان داشته که در بحثها بیان شده است.
