فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بادگیر به‌عنوان یک عنصر معمارانه و مهندسی در معماری بومی ایران، در سیمای شهرهای گرم و خشک دیده می‌شود. امروزه با ورود تکنولوژی و تغییر سبک زندگی و همچنین افزایش میزان گردوغبار در منطقه، بادگیر جایگاه پیشین خود را در این منطقه از دست داده و بومیان به استفاده از سیستم‌های سرمایشی متداول مانند کولر آبی و گازی روی آورده‌اند. در این مقاله، شهرستان خوسف و روستای خور از توابع بیرجند به‌عنوان نمونه‌های مورد مطالعه از اقلیم گرم و خشک در شرق ایران برگزیده شده‌اند. در اینجا سعی می‌شود ضمن معرفی شهرستان خوسف و روستای خور و بررسی مختصر بافت و خانه‌های بومی منطقه، معماری بادگیرهای یک‌طرفه و ساختارکالبدی آن‌ها نیز مطالعه گردد. هدف اصلی مقاله، گونه‌شناسی بادگیرهای منطقه ازطریق بررسی موقعیت قرارگیری بادگیر در پلان و مقطع بنا، پلان و نمای بادگیر و ارتباط بین اتاق بادگیر و سایر فضاهاست. بادگیرهای مورد مطالعه با کمک مستندات موجود از بادگیرها و مشاهدات و برداشت‌های میدانی، براساس سلامت بنا، امکان دسترسی به بنا و محدودیت‌های تحقیق انتخاب و سعی شده تنوعی از بادگیرهای شناخته‌شدۀ منطقه در این نمونه‌ها باشد. روش تحقیق حاضر، توصیف و تحلیل منطقی است. نوع تحقیق کیفی است و روش اصلی یافته‌اندوزی با تکیه بر مطالعات کتابخانه‌ای، مشاهده و اندازه‌گیری‌های دقیق در ﺑﺮداﺷﺖﻫﺎی ﻣﯿﺪاﻧﯽ است. این مطالعه بیانگر سه گونه بادگیر یک‌طرفه در منطقه است که براساس زبان محلی با عناوین خول، شرفه و بادگیر دسته‌بندی می‌شوند. هریک از این انواع با توجه به سهولت ساخت، هزینه و میزان تأمین تهویه، به تعداد و در بخش‌های معینی از فضاهای خانه مورد استفاده قرار گرفته‌اند. در انتها، بر پایۀ اطلاعات حاصل در این مطالعه و کمبودهای اطلاعاتی در منطقۀ شرق ایران، پیشنهاداتی برای تحقیقات آتی ارائه شده است.