فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده گستردهمقدمه و اهداف: می‌توان گفت رشد اقتصادی مهم‌ترین متغیر در میان متغیرهای کلان اقتصادی است. رشد تولید یکی از عوامل بسیار مؤثر در بهبود اوضاع اقتصادی کشور است که از سال 1398 تاکنون در شعارهای سال، مورد تأکید مقام معظم رهبری قرار گرفته است. رشد تولید سبب کاهش تورم، کاهش بیکاری و افزایش قدرت خرید می‎شود و با تقویت صادرات به افزایش ذخایر ارزی منجر می‌شود که مدیریت بهینه این ذخایر به کاهش نرخ ارز و ثبات در بازار ارز می‌انجامد. همچنین با ایجاد درآمد مالیاتی بیشتر برای دولت، می‌تواند تا حد زیادی مشکل کسری بودجه را رفع کند که معضل اساسی کشورهای درحال‌توسعه است.در زمینه رشد تولید، توجه به ظرفیت‎های داخلی ضروری و حائز اهمیت است که برخی از آنها در شعارهای سال‌های قبل و در سخنرانی مقام معظم رهبریK در دیدار رمضانی مسئولان نظام مورد تأکید قرار گرفته‌اند. بنابراین، مسئولان باید این موضوع را با در نظر گرفتن ابعاد مختلف آن دنبال کنند تا به فضل الهی بتوانیم به نقطه مطلوبی در زمینه رشد تولید دست یابیم. هدف این مقاله بررسی تأثیر عوامل مؤثر بر تولید با تأکید بر ظرفیت‎های داخلی است که در سال‎های قبل مورد تأکید مقام معظم رهبریK قرار گرفته است.روش: در این تحقیق با در نظر گرفتن متغیرهای رانت نفتی، مخارج تحقیق و توسعه، سرمایه فیزیکی، نیروی کار، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و تورم به‌عنوان متغیرهای توضیحی رشد اقتصادی به بررسی تأثیر عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی پرداخته‌ایم. برای تحلیل تأثیرگذاری متغیرها بر رشد اقتصادی، از دو روش تحلیل نموداری و داده‎های ترکیبی بهره جسته‌ایم. می‌توان یک ‌شکل خطی و قابل‌برآورد تابع رشد اقتصادی به‌صورت زیر ارائه کرد:gri,t=β0+ β1ori,t+ β2rdi,t+ β3ki,t+ β4li,t+ β5lawi,t + β6fdii,t+ β7infi,t+εi,tپژوهش براساس مطالعات کتابخانه‎ای و اسنادی انجام می‎شود و براساس تحلیل‎های آماری و اقتصادسنجی به بررسی تجربی عوامل مؤثر بر رشد تولید می‎پردازیم. برای آزمون رابطۀ یادشده از روش داده‎های تابلویی استفاده می‎کنیم. براساس ساختار داده‌ها و مدل پانل دیتا، این سیستم معادلات برای 19 کشور درحال‌توسعه نفتی طی دوره زمانی 2010-2020 با استفاده از نرم‌افزار Stata 15 برآورد می‎شود.همچنین، براساس ادبیات موجود، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و تورم می‎توانند تأثیر قابل‌ملاحظه‌ای بر رشد اقتصادی داشته باشند و ازاین‌رو، به‎عنوان متغیر توضیحی در مدل گنجانده شده‌اند. برای اندازه‌گیری سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی از شاخص جریان ورودی خالص سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و برای اندازه‌گیری تورم از شاخص ضمنی تولید ناخالص داخلی بهره برده‌ایم.نتایج: با توجه به الگوی پژوهش، متغیرهای رانت نفتی، سرمایه فیزیکی، حاکمیت قانون و سرمایه‎گذاری مستقیم خارجی بر رشد تولید اثر مثبت و معنا‌داری بر جای می‌گذارند و متغیر تورم اثر منفی و معنا‌داری بر رشد تولید دارد.رانت نفتی: افزایش رانت نفتی به میزان 1 واحد سبب افزایش رشد اقتصادی به میزان 48/0 واحد می‌شود. تأثیر مثبت رانت نفتی بر رشد اقتصادی بدین دلیل است که در کوتاه‎مدت افزایش رانت نفتی سبب تثبیت نرخ ارز و حمایت ارزی و مالی از تولیدکنندگان شده و این امر به افزایش تولید منجر می‌شود.سرمایه فیزیکی: افزایش سرمایه فیزیکی به میزان 1 واحد سبب افزایش رشد اقتصادی به میزان 37/0 واحد می‌شود. این نتیجه با مبانی نظری ارائه‌شده سازگار است.حاکمیت قانون: افزایش حاکمیت قانون به میزان 1 واحد سبب افزایش رشد اقتصادی به میزان 97/3 واحد می‌شود. با افزایش حاکمیت قانون، قوانین وضع‌شده مرتبط با حمایت تولید ضمانت اجرایی پیدا و سیاست‎های مربوطه به هدف اصابت می‎کنند.تورم: افزایش تورم به میزان 1 واحد سبب کاهش رشد اقتصادی به میزان 16/0 واحد می‌شود. تورم افزون‌براینکه سبب کاهش قدرت خرید مردم و کاهش تقاضا می‌شود، به بی‌ثباتی اقتصاد کلان منجر می‌شود که با ایجاد تأثیرات منفی همچون کاهش سرمایه‎گذاری، آثار نامناسبی بر بخش تولید بر جای می‌گذارد.سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی: افزایش سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به میزان 1 واحد سبب افزایش رشد اقتصادی به میزان 89/0 واحد می‌شود. در مورد تأثیرگذاری سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بر رشد اقتصادی، بین محققین اختلاف وجود دارد.بحث و نتیجه‎گیری: در پژوهش حاضر، برای تخمین مدل پژوهش از داده‌های مربوط به دورۀ 2010-2020 برای 19 کشور درحال‌توسعۀ نفتی استفاده شده است. نتایج مدل پژوهش نشان از تأثیر مثبت و معنادار رانت نفتی، تشکیل سرمایه، حاکمیت قانون و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و تأثیر منفی و معنادار تورم بر رشد اقتصادی است؛ اما برای متغیرهای تحقیق و توسعه و نیروی کار رابطه معناداری گزارش نشده است. همچنین، برای تحلیل نموداری از داده‌های مربوط به دوره 2014-2023 برای 26 کشور درحال‌توسعۀ نفتی استفاده شده است؛ به‌طوری‌که برای هر کشور مقدار متغیرهای مورد نظر از میانگین‌گیری دورۀ ده‌ساله به دست آمده است. با توجه به تحلیل نموداری، رابطه مثبت مشارکت مردم، سرمایه فیزیکی، سرمایه انسانی و تحقیق و توسعه و رابطه منفی فعالیت‌های رانت‌جویانه با رشد اقتصادی تأیید می‌شود. ازاین‌رو، به نظر می‌رسد رانت نفتی در کوتاه‌مدت اثر مثبت بر رشد اقتصادی و در بلندمدت اثر منفی بر رشد اقتصادی بر جای می‎گذارد. بنابراین، توصیه می‌شود که برای نیل به رشد اقتصادی بلندمدت، سیاست‌گذاران توجه به ظرفیت‎های داخلی را مدنظر قرار دهند و اقدام جدی و مؤثری در جهت تقویت سرمایه انسانی، فعالیت‌های تحقیق و توسعه و سرمایه فیزیکی و کاهش فعالیت‌های رانت‎جویانه و تورم به عمل آورند.