سیر تحول حیاط در خانههای یزد از دورۀ آل مظفر تا صفوی
نویسندگان
1 کارشناسارشد مرمت بناها و بافتهای تاریخی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز
doi
10.22052/jias.2022.245790.0چکیده
یزد شهری تاریخی است که قدیمیترین ساختمانهای مسکونی را در خود جای داده است. در دورۀ 77 سالۀ حکومت آل مظفر، یزد بهعنوان مرکز حکومتی وسیع با قلمروی گسترده شد و شکوه و رونق برای این شهر به وجود آمد. در دورۀ صفوی نیز بهمانند حکومت مظفری بهواسطۀ امنیت و آرامش شهر یزد، شاهد افزایش ساختوساز خانهها هستیم. یکی از اجزای لاینفک خانهها در دوران آل مظفر و صفوی، حیاط است. در لابهلای تحولات معماری مسکونی در این دوران شاهد گونههای متفاوت و متنوعی از فضای حیاط در این خانهها هستیم؛ بهگونهای که تحول حیاط یکی از جلوههای عملی و نظری دگرگونی اندیشههای معماری است. بهواسطۀ تنوع خانه در دوران آل مظفر و صفوی و صورت نگرفتن پژوهشی جداگانه دربارۀ کرونولوژی حیاط و سیر تحول آن از دورۀ آل مظفر تا صفوی، در این تحقیق به آن پرداخته شده است. این پژوهش بر مبنای اسناد و مدارک تاریخی و همچنین مطالعات میدانی صورت گرفته است. روش این پژوهش تحلیلیتاریخی و منبع اصلی آن، منابع تاریخی مانند کتاب تاریخ یزد و تاریخ جدید یزد برای دورۀ آل مظفر و جامع مفیدی و جامع جعفری برای دورۀ صفوی است. در این پژوهش ابتدا به تبیین ویژگیهای خانه در متون تاریخی و سپس سعی در معرفی اجمالی معماری خانههای موجود شده است. مقایسۀ تطبیقی بین حیاطها از جنبههای کالبدی، مرحلۀ بعدی تحقیق است که بهصورت گزارشهای کمی بیان شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که در دورۀ آل مظفر سه گونه حیاط به صورتهای اندرونی، باغچۀ پشتی (باغ خلفی) و سرابستان به کار میرفته است. در دورۀ صفوی حیاطهای اندرونی و سرابستان به حیات خود ادامه دادند و خبری از حیاطهای مشجر کوچک در پشت ایوان نیست. در نهایت میتوان بیان کرد که حیاط خانهباغهای صفوی برگرفته از الگوی سرابستان مظفری و وفادار به طرح خانهباغهای مظفری بوده و با تغییرات درون آن بهروزشدۀ الگوهای پیشین خود است.
