ابعاد اعتقادی و دیدگاههای سیاسی داعیان اسماعیلی در خراسان و فرارود
نویسندگان
1 کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی
2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند
doi
10.22034/fakh.2013.156167چکیده
دعوت در درون و بیرون دولت فاطمی از طریق شبکه گستردهی داعیان پخش و ترویج میشد.فاطمیان میخواستند از طرف همهی امت مسلمان به عنوان امامان برحق شناخته شوند و نیز بر آن بودند که حکومت واقعی و عملی خود را به تمام سرزمینهای اسلامی و بیرون از آن بگسترانند. قبل از ظهور آنان، داعیان اسماعیلی به دنبال آماده کردن جوامع برای ظهور امام وعده داده شده، دست به تبلیغات گستردهای زده بودند. اصطلاح داعی به طور کلی به هر نمایندهی مجاز دعوت فاطمی اطلاق میشد؛ یعنی مبلغی که عهدهدار ترویج کیش اسماعیلی از راه جلب گروندگان جدید به پیروی از امام حاضر اسماعیلی بود. داعیان اسماعیلی از میان انبوه گروهها و طبقات اجتماعی ناراضی، عدهی زیادی را با دعوت خود، جذب کردند. بدین صورت آنان از شکایات و نارضایتیهای منطقهای بهرهبرداری میکردند. بنا بر شواهد موجود، دعوت اسماعیلی در ایران تحت رهبری رهبران قرمطی عراق آغاز شد. در حوالی 260 هجری دعوت اسماعیلی در بسیاری از نقاط مرکزی و شمال غربی ایران، در ناحیهی جبال ظاهر شد و داعیان مرکز فعالیتهای خود را در ری مستقر ساختند و در حدود سه دهه بعد، یعنی پیرامون 290 هجری دعوت به خراسان و فرارود گسترش یافت. داعیان بزرگی در مناطق شرقی ایران به ویژه خراسان و فرارود فعالیت میکردند که ابعاد مختلف دعوت آنان از نظر اعتقادی و سیاسی قابل بررسی و تحلیل است. امیر حسین مرورودی، ابوبلال، احمد کیال و محمد نخشبی از جملهی این داعیان هستند.