سناریوهای آینده روابط ایران و آمریکا در افق پنج ساله براساس رویکرد سناریونویسی
نویسندگان
1 استادیار، گروه روابط بین الملل، دانشکده امنیت، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی(آینده پژوهی انقلاب اسلامی)، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
3 نویسنده مسئول: دانشجوی دکتری مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی(آینده پژوهی انقلاب اسلامی)، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
4 دانشجوی دکتری مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی(آینده پژوهی انقلاب اسلامی)، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
doi
چکیده
یکی از پیچیدهترین مسائل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از زمان پیروزی انقلاب تاکنون، نحوه مواجهه و چگونگی تنظیم تعامل بین دو کشور ایران و آمریکا در محیط منطقهای و نظام بینالمللی بوده است. در برهههایی از تاریخ ایران بعد از انقلاب، این مواجهه در بعضی از مقاطع تا آستانه یک جنگ فراگیر بین دو کشور پیش رفته و در بعضی از برههها همانند زمان گفتوگوهای برجامی و انعقاد توافقنامه برجام، زمینههای حلوفصل نسبی اختلافات بین دو کشور فراهم گردیده است. افزایش یا کاهش تعارضات بین دو کشور به مجموعهای از عوامل بههمپیوسته، ارتباط منطقی و معناداری پیدا میکند و برای یافتن راهحل کاهش تعارضات و تضادها، میبایست متغیرهای اساسی در داخل دو کشور و در محیط بینالمللی هماهنگ گردند. در پژوهش پیش رو، بهدنبال پاسخگویی به این پرسش هستیم که چه سناریوهایی را میتوان برای آینده روابط ایران و آمریکا در پنج سال آینده دربازه زمانی 2022 تا 2027 میلادی ترسیم کرد؟ ابزار پاسخگویی به این پرسش، بهرهگیری از رویکرد سناریونویسی برپایه فرض است که از رویکردهای اکتشافی در سناریونگاری و برمبنای شواهد، خلاقیت و خبرگانی بوده که با شناسایی فرضهای محتمل روابط بین دو کشور و متغیرهای اساسی شکلدهنده به رابطه ایران و آمریکا (ازطریق طوفان مغزی با استفاده از پنل خبرگانی) و دستهبندی آنها، سناریوها استخراج گردیدهاند. یافتههای پژوهش بیانگر آن است که براساس متغیرها و فرضهای موجود، سناریوی ارجح پیش رو، افزایش رقابت و دشمنی و سناریوی ممکن و محتمل، تعامل مشروط و محدود و سناریوی مصالحه و سازش است. میتوان گفت که وزن علائم هشدار بهمراتب بسیار بیشتر از اقدامات شکلدهنده، فرضهای باربر و اقدامات بیمهکننده رابطه ایران و آمریکاست؛ بنابراین مدیریت تنشها در روابط دو کشور، باید اولویت سیاستگذاران در دو کشور باشد.