بررسی و مقایسۀ کارایی روش‎¬های FAHP و GCA برای مکان¬یابی پخش سیلاب در محیط GIS (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبریز گربایگان)

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت و برنامه‎ریزی محیط زیست، دانشگاه تهران

2 استادیار دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران

3 استاد دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران

4 دانشیار دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران

5 دانشجوی کارشناسی ارشد سنجش از دور و GIS، دانشگاه تهران

doi
10.22059/jphgr.2013.35144
چکیده

اولین و مهم‎ترین گام در انجام پروژۀ طرح پخش سیلاب، مکان‎یابی مناطق مستعد برای پخش آب و نفوذ دادن آن به داخل سفره‎های زیرزمینی است. در این راستا استفاده از سامانه‎های اطلاعات مکانی (GIS)، برای تعیین مناطق مستعد پخش سیلاب بدون استفاده از سامانۀ تصمیم‎گیری چندمعیاره (MCDM) مقدور نیست. در این پژوهش ابتدا نُه شاخص شامل شیب، ارتفاع، هدایت الکتریکی، قابلیت انتقال، ژئومورفولوژی، کاربری اراضی، تراکم شبکۀ زهکشی، زمین‎شناسی و ضخامت آبرفت که در مکان‎یابی پخش سیلاب مؤثرند با استفاده از نرم‎افزار Arc GIS تبدیل به لایه‎های اطلاعاتی شده و پس از آن کلاس‎بندی شدند. سپس با روش  خوشه‎بندی خاکستری (GCA)، تمام داده‎های ناقص یا گسسته به اعداد خاکستری برای بالا بردن کیفیت تحلیل و ارزش‎گذاری (وزن‎دهی) اطلاعات و داده‌ها تبدیل شدند. همچنین برای بالا بردن دقت پهنه‎بندی و تحلیل مقایسه‎ای، از دو روش تحلیل سلسله‎مراتبی ـ فازی (AHP) و روش خوشه‎بندی خاکستری (GCA) استفاده شد. درنهایت بر اساس هر روش، نقشۀ نهایی حوضه تهیه و به پنج کلاس کاملاً مناسب، مناسب، متوسط، نامناسب، کاملاً نامناسب پهنه‎بندی شد. نتایج حاصله نشان می‌دهد که روش خوشه‎بندی خاکستری در مورد پهنه‎بندی مناطق مستعد پخش سیلاب، دقیق‌تر از روش تحلیل سلسله‎مراتبی ـ فازی (FAHP ( بوده و همچنین نتایج حاصل از کاربرد این دو روش، نشان‎دهندۀ قرارگیری مناطق مستعد در واحدهای کواترنری PLQb, Qscg, Qgsc, Qb, Mm-1, Qc2 است.