روابط متقابل شیوۀ زندگی و سازمان فضایی خانه در شهر رشت (عصر قاجار تا دورۀ معاصر)
نویسندگان
1 کارشناسارشد معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران
2 دانشیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران
3 دکترای معماری و شهرسازی، دانشکده معماری، دانشگاه اشتوتگارت آلمان
doi
چکیده
ساختوسازهای یکسان و بیتوجهی به الگوهای فرهنگی و رفتاری کاربران در بسیاری از شهرهای ایران، در تغییر تدریجی رفتار ساکنان و کاهش رضایتمندی آنها از محیط زندگی خود تأثیرگذار است. خانه علاوه بر کارکرد زیستیاش بهعنوان سرپناه، محلی است برای آرامش انسان. هماهنگی این فضا با شیوۀ زندگی مردم یک منطقه، به ایجاد حس تعلق در کاربران آن میانجامد. پژوهش پیش رو تغییرات کالبدی و شیوۀ زندگی و تأثیر متقابل آنها را در خانههای شهر رشت از دورۀ قاجار تا امروز بررسی میکند. برای رسیدن به اهداف پروژه با روش ترکیبی، 38 نمونۀ مطالعاتی از خانههای دورۀ قاجار تا امروزِ شهر رشت، برداشت و سازمان فضایی آنها مشخص شد، سپس با روش کیفی، بهشیوۀ پیمایشی و مصاحبۀ نیمهساختاریافته با ساکنان این خانهها، الگوی سکونت و مؤلفههای تأثیرگذار در شیوۀ زندگی هر دوره شناسایی گردید. نتایج این پژوهش نشان میدهد که با گذشت زمان، فضاهای باز و نیمهباز خانه مانند حیاط و ایوان، کارکردهای خود را از دست داده و عملکردهای مربوط به این فضاها به داخل خانه انتقال یافته است. تغییرات کالبدی و شیوۀ زندگی تقریباً تا دورۀ پهلوی ثابت بوده ولی بعد از آن، دچار تغییرات زیادی شده است. درمجموع، ساختار کالبدی تحتتأثیر دانش زمانه، بهطور پیوسته و آهسته تغییر کرده و بهشدت در ابعاد فرهنگی، اجتماعی و معیشتی از شیوۀ زندگی تأثیر گرفته است، ولی در فعالیتهای مربوط به بُعد زیستی، لزوماً چنین ارتباطی وجود ندارد و کارکرد یکسانی داشته است.
