فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: استفاده گسترده از حشره‌کش‌های شیمیایی، بدلیل پیامدهای زیست‌محیطی، تهدید سلامت انسان و ظهور جمعیت‌های مقاوم در آفات، نیازمند جایگزینی روش‌های ایمن‌تر است. اسانس‌های گیاهی به‌عنوان ترکیبات طبیعی، مورد توجه قرار گرفته‌اند. روش‌ها: سمیت تماسی، دورکنندگی و اثر تخم‌کشی اسانس گیاهان گواوا و پنج انگشت در غلظت‌های 15، 30، 40، 45 و 55 میکرولیتر روی حشرات کامل شپشه برنج و شپشه آرد تحت شرایط کنترل‌شده به‌صورت فاکتوریل برپایه طرح کاملاً تصادفی بررسی شد. اسانس گیاهان با روش تقطیر با آب استخراج و ترکیبات شیمیایی آن‌ها با دستگاه کروماتوگرافی گازی-طیف‌سنج جرمی شناسایی گردید. یافته‌ها: نتایج نشان داد که اسانس هر دو گیاه اثرات قابل‌توجه حشره‌کشی دارند. با افزایش غلظت اسانس، سمیت تماسی، خاصیت دورکنندگی و تخم‌کشی افزایش یافت. در شپشه برنج، بیشترین سمیت تماسی (02/76 درصد مرگ‌ومیر)، دورکنندگی (69/79 درصد)، و تخم‌کشی (5/94 درصد) با غلظت 55 میکرولیتر اسانس گواوا مشاهده شد. برای شپشه آرد، بیشترین دورکنندگی (86 درصد) و تخم‌کشی (89 درصد) در همین غلظت ثبت شد، اما بیشترین سمیت تماسی (78/96 درصد) با غلظت 55 میکرولیتر اسانس پنج انگشت حاصل شد. نتایج آنالیز نشان داد که ایزوکاریوفیلن، وریدیفلورن، فارنسن و لیمونن ترکیبات اصلی اسانس گواوا و 1و8-سینئول، سابینن و بتا-میرسن ترکیبات اصلی اسانس پنج انگشت بودند. این نتایج پتانسیل اسانس‌ها را در مدیریت آفات انباری مانند شپشه برنج و شپشه آرد نشان می‌‌دهد. نتیجه‌گیری: اسانس‌‌های گیاهان گواوا و پنج انگشت می‌توانند به‌عنوان ترکیبات طبیعی و زیست‌سازگار در مدیریت آفات انباری و در چارچوب کشاورزی پایدار استفاده شوند.