کشف الگوهای مکانی-زمانی سفر در حمل‌ونقل عمومی شهری: بینش‌هایی از تحلیل داده‌های کارت هوشمند

نویسندگان

1 گروه مهندسی صنایع، دانشکده مهندسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

2 گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

3 گروه مهندسی صنایع، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران

4 گروه مهندسی صنایع، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران

doi
10.22119/jte.2025.508176.2733
چکیده

سیستم‌های حمل‌ونقل عمومی، رفتارهای سفر پیچیده‌ای را نشان می‌دهند که تحت تأثیر عوامل مکانی و زمانی مانند مبدأ مسافران، تقاضای مبتنی بر زمان و ویژگی‌های ساختاری شهری قرار دارند. درک این رفتارها برای بهبود برنامه‌ریزی حمل‌ونقل و توسعه شهری بسیار مهم است. این پژوهش، روندهای سفر مبتنی بر مناطق در شهر مشهد، ایران را با استفاده از داده‌های کارت‌های هوشمند سیستم‌های اتوبوس و مترو بررسی می‌کند. الگوهای زمانی سفر مسافران با استفاده از روش خوشه‌بندی K-means در ۲۵۳ منطقه ترافیکی، به سه دسته صبح، ظهر و عصر تقسیم‌بندی شدند. در همین حال، از روش خوشه‌بندی Mean Shift برای بررسی ویژگی‌های مکانی مانند توزیع جمعیت و توسعه شهری در هر منطقه استفاده شد. نتایج، خوشه‌های متمایزی را برای ابعاد زمانی و مکانی نشان می‌دهد که ارتباط پیچیده بین روندهای سفر، عوامل جمعیتی و کاربری اراضی را برجسته می‌کند. یافته‌های کلیدی شامل ارتباط قوی بین مناطق مسکونی و سفرهای صبحگاهی، مراکز تجاری و آموزشی با سفرهای ظهرگاهی، و اتصال مناطق حاشیه‌ای با محله‌های مسکونی مجاور است. این نتایج، بینش‌های عملی برای برنامه‌ریزان شهری و سیاست‌گذاران فراهم می‌کند تا سیستم‌های حمل‌ونقل و سیاست‌های کاربری اراضی را بهبود بخشند.