«دیگری» در آینه: تحول گفتمانی بازنمایی مهاجران افغانستانی در سینمای ایران
نویسندگان
1 استادیار گروه مطالعات فرهنگی دانشگاه علامه طباطبائی
doi
10.22059/jsal.2025.392852.666378چکیده
این پژوهش با بررسی هشت فیلم شاخص در بازه زمانی 1367 تا 1397، به تحلیل تحول گفتمان بازنمایی مهاجران افغانستانی در سینمای ایران میپردازد. رویکرد پژوهش، ترکیبی از تحلیل گفتمان انتقادی، نشانهشناسی فرهنگی و مردمشناسی تصویری است. هدف اصلی، کشف الگوهای پنهان در بازنمایی مهاجران، سازوکارهای قربانیسازی و مقاومت، و تحولات گفتمان «دیگریسازی» است. یافتهها نشان میدهد که بازنمایی مهاجران در سینمای ایران در چرخهای سیال قرار دارد؛ از گفتمان قربانیسازی حماسی در دهههای 60 و 70، به غریبسازی در دهه 80، و سپس ظهور مقاومت خاموش و خودبازنمایی در دهه 90. این پژوهش با ارائه مفهوم «سینمای دیاسپورای درونی» و نظریه «چرخه بازنمایی متناقض»، الگویی نوآورانه برای تحلیل بازنمایی اقلیتها ارائه میدهد. نتایج نشان میدهد سینما، فضایی برای مقاومت فراهم میکند. این مطالعه با ترکیب روشهای مردمشناختیوسینمایی، به درک عمیقتری از تحولات گفتمانی و سازوکارهای پنهان قدرت در سینمای ایران میپردازد. نتایج پژوهش میتواند به سیاستگذاران فرهنگی در کاهش کلیشههای رسانهای و بهبود روابط بینافرهنگی کمک کند.