فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نظام مالیاتی به‌عنوان خرده نظامی از نظام اقتصادی در خدمت اهدافی است که نظام اقتصادی دنبال می‌کند. از سویی اهداف هر نظام متوقف بر پیش‌فرض‌ها و ارزش‌های هر مکتب بوده و در نتیجه کارکرد محوری اساسی نظام‌های مالیاتی نمی‌تواند گسسته از مباحث مبنایی‌تر باشد. نظام مالیاتی جمهوری اسلامی ایران در سال‌های اخیر شاهد تغییراتی در ساختارهای مالیاتی بوده است. به نظر می‌رسد شناخت بهتر ماهیت نظام مالیاتی اسلام و کارکردهای آن می‌تواند برای تدوین و شکل‌گیری اسلامی‌تر نظام مالیاتی حاضر کمک کند. مقاله حاضر با استفاده از روش تحلیل محتوی به بررسی کارکردهای نظام مالیاتی مطلوب اسلامی در مقایسه با کارکردهای نظام مالیاتی اقتصاد متعارف پرداخته و بر همین اساس ملاحظاتی در مورد جایگزینی معیار توازن در عدالت اقتصادی، اصول و نرخ و پایه مالیاتی و همچنین ملاحظه سهم مالیاتی در منابع درآمدی دولت مطرح می‌سازد. از نظر سیاستگذار اسلامی که عدالت را اساس سازماندهی جامعه می‌داند مالیات‌ها نیز ابزاری برای این هدف است و مالیات‌هایی که با تحقق توازن اقتصادی سازگار باشد مناسب تشخیص داده می‌شوند. معیار توازن در تمام مراحل ابتدایی، فرآیندی و نهایی مورد توجه بوده و افزایش درآمدهای مالیاتی با استفاده از شیوه‌های عدالت−محور دنبال می‌شود و هیچگاه به هزینه عدالت نمی‌توان درآمدهای مالیاتی را افزایش داد.همچنین به دلیل این‌که در نظام‌اقتصادی اسلام بخشی از منابع تولید ثروت (انفال) در اختیار دولت قرار دارد باید انتظار داشت که بخشی از درآمدهای دولت با استفاده از این منابع تأمین شده و سهم مالیات دریافتی از کل درآمدهای دولت در مقایسه با اقتصادهای سرمایه داری کاسته شود.