فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قصه‌های پریان بخشی مهم از مجموعة آثار فولکلوریک در فرهنگ‌های گوناگون در چهار گوشه دنیا است که از دیرباز مورد توجه حوزه مطالعات میان‌رشته‌ای بویژه علوم‌اجتماعی قرار گرفته است. آذربایجان با توجه به جایگاه خاص تاریخی، ژئوپولتیک و اجتماعی-فرهنگی در بافتار ایران زمین، دارای یکی از غنی‌ترین ادبیات‌های عامیانه و شفاهی بوده و متناسب با گستره این بدنه ادبی در خور مطالعات نظام‌مند و التفات پژوهشی بیشتری است. در این مقاله سعی بر این است با ورود به جهان قصه‌های این سپهر فرهنگی-جغرافیایی، پنجره‌ای به روی مطالعات ساختاری بر آن‌ها بگشاییم و نوری بر تاریکی مفاهیم مشوّش و متون انباشته بتابانیم. در این مطالعه از رهگذر کاربست روش ولادیمیر پراپ و تیپ‌شناسی روایت‌های داستانی فولکلوریک ویلیام باسکام در پی ارائه اسلوبی قاعده‌مند در مطالعه ساختاری این قصه‌ها بودیم. برای این منظور با مراجعه به قصه‌های عامیانه مکتوب و معتبر، از روش تحلیل متن،‌ استخراج و کدگذاری مضامین قصه‌ها بهره جستیم که ماحصل آن تیپ‌بندی قصه‌های عامیانه آذربایجان، ارائه الگوی آزمون سه‌گانه به عنوان ساخت روایی قصه‌های پریان آذربایجان، تیپ-شناسی شخصیت‌ها بر اساس خویشکاری‌های نقش‌های درون قصه‌ها،‌ و نیز رده‌بندی رویدادهایی که به مثابه وجه تمایز قصه‌های پریان از سایر قصه‌های عامیانه بازشناخته می‌شوند، بوده است. در نتیجه، الگویی مشخص برای طبقه‌بندی نمونه‌های مورد مطالعه آشکار گردید که در ویژگی‌های ساختاری قصه‌ها شامل روند داستانی سه بخشی، رویدادهای ماوراء‌الطبیعی و کنش شخصیت‌ها قابل تشخیص است.