فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

به رغم عنوان «ملاقات شیخ با اباقا» که در رسائل نثر سعدی جلوه‌گری می‌کند، چندان شوقی برای دیدار اباقا در سخن شیخ دیده نمی‌شود. امّا پیداست که تجدید ارادت و ابراز دوستی به برادران جوینی، مهم‌ترین عاملی است که سعدی را پس از زیارت مکّه به تبریز کشانده‌است. هدف این نوشتار، جستجو در چند و چون این ملاقات و نشان دادن علل بی رغبتی سعدی نسبت به دیدار خان است.این دیدار که سرانجام پس از تن زدن‌های سعدی و پافشاری‌ برادران جوینی در فضایی سرد و بی‌رمق صورت گرفته‌ با نصایحی تند و سخنانی نیش‌دار که از گله‌مندی شیخ حکایت دارد صورت می‌گیرد. سعدی سلطان مغول را در آینه چوپانی به تصویر می‌کشد که خراج‌ستانی او مزد چوپانی است و چنان‌چه رعیت را پاس ندارد لقمه‌ای است که چون جزیت‌گیری از مسلمانان بر خورنده گلوگیر است. نگارنده با جستجو در منابع تاریخی و ادبی دلایلی جسته‌است که نشان‌دهندة ناخشنودی سعدی از اباقا و علل ناخرسندی او است. از قضا این عوامل ریشه در رفتار اباقا و کارگزاران وی دارد. این عوامل عبارت‌اند از:1- تحمیل مالیات‌های سنگین و گونه‌گون بر رعیت.2- کج‌رفتاری شحنگان مغول با صاحب منصبان فارس و بی حرمتی به علما و صوفیان مورد علاقة سعدی.3- گسترش بت‌پرستی و بودایی‌گری در ایران و رونق مسیحیت در پناه حمایت‌های ایلخانان در قلمرو اسلامی.4- تلاش و کوشش گستردة هلاکو و فرزندش اباقا برای ریشه‌کنی دولت‌های اسلامی از جمله خلافت بغداد و دیگر دولت‌های محلّی.و این ها از نگاه تیزبین و نکته‌سنج سعدی دور نبود.