فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف این مقاله، بررسی نمایشنامه‌ی«تیاتر شیخعلی‌میرزای حاکم ملایر و تویسرکان و عروسی با دختر پادشاه‌پریان» نوشته‌ی میرزارضاخان طباطبائی‌نائینی در چهارچوب تحلیل‌گفتمان انتقادی فرکلاف است. در راستای پاسخ به پرسش‌هایی چون: گفتمان‌‌مشروطه در قالب جهان‌بینی نویسنده و به‌مثابه‌ی عناصری که در تولید و تعبیر متن به‌کار گرفته‌شده، چه نظام‌معنایی را ایجاد کرده‌است؟این نظام دربرگیرنده‌ی چه نشانه‌هایی است؟و برای به‌حاشیه‌ راندن گفتمان‌‌رقیب، تضعیف روابط‌‌قدرت و بازتولید ساختارهای‌‌فکری از چه ابزارهایی بهره‌می‌گیرد؟ مقاله‌ی حاضر گفتمان‌مشروطه را واجد کارکرد ایدئولوژیک، در تقابل با گفتمان‌‌استبدادی، و بازتاب واقعیات فرهنگی‌ و اجتماعی می‌داند که گفتمان‌استبدادی مانع از بازنمایی بی‌طرفانه‌ی آن می‌شود. داده‌ها از طریق اسنادی و با تحلیل نظام‌نوشتاری نمایشنامه گردآوری و در سه سطح «توصیف»، «تفسیر» و «تبیین» تحلیل شده‌است. نتایج نشان‌می‌دهد ساختار واژگانی و نحوی ایدئولوژ‌ی‌‌بنیاد متن، جهت تخریب حوزه‌ی اقتدار عمل‌کرده و نحوه‌ی عملکرد مشارکین، کنش‌ها، روابط و کارکرد زبان، در راستای مقابله با طبیعی‌سازی ایدئولوژی‌حاکم است، به‌گونه‌ای که معانی و دلالت‌های اجتماعی مدنظر نویسنده را منتقل‌‌کند. همچنین به‌دلیل سلطه‌ی سنت‌های جدید زبانی، واژگانی و دستوری مشروطه بر متن، مولف با به‌کار گرفتن زبان طنز، به مسائل ایدئولوژیک نهفته در زبان، طبقه و فرهنگ می‌نگرد. نگرشی که محصول فرایند تقدس‌زدایی از چهره‌ی پادشاه و جانشینی الگوهایسیاسی جدیدتر با مرکزیت قانون بوسیله‌ی گفتمان‌غالب است.