مدلسازی و تحلیل تأثیر نگرش و پذیرش سیاست بر سهم استفاده از وسایل نقلیه و فراوانی سفرهای شهری (مطالعهی موردی: سیاست قیمتگذاری در محدودهی مرکزی شهر اصفهان)
نویسندگان
1 کارشناس ارشد مهندسی عمران گرایش برنامهریزی حملونقل، دانشکدهی مهندسی حملونقل، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران
2 استادیار، دانشکدهی مهندسی حملونقل، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22119/jte.2025.462400.2709چکیده
با توجه به افزایش استفاده از خودروی شخصی نسبت به گذشته در شهرهای بزرگ، تراکم ترافیک و تبعات اجتماعی و محیط زیستی ناشی از آن بیش از بیش توجه دستاندرکاران در برنامهریزی حملونقل را به خود جلب کرده است. به همین منظور، برنامهریزان سیاستهای گوناگونی را به منظور مدیریت تقاضای سفر تدارک دیدهاند. قیمتگذاری محدوده یکی از این اقدامات با هدف کنترل تقاضای سفر به شمار رفته که در شهرهای مختلف برنامهریزی و اجرا میشود. همانگونه که نظریهی رفتار برنامهریزی شده توضیح میدهد، رفتار سفر، تحت تأثیر نگرشها قرار داشته و از طرف دیگر، نگرشهای مرتبط با یک سیاست (مانند: اثرگذاری، انصاف و نقض آزادی درک شده) بر پذیرش سیاست اثرگذار است. در این چارچوب، میزان توفیق یک سیاست در عمل، به مقبولیت آن در میان کاربران بستگی داشته و به همین جهت، هدف از این تحقیق، تحلیل عوامل أثرگذار بر رفتار سفر در چارچوب پذیرش سیاست قیمتگذاری بوده و در این راستا، از دو مدل ساختاری استفاده میشود. در یک مدل، سهم استفاده و فراوانی سفر با خودروی شخصی و در مدل دیگر، سهم استفاده و فراوانی سفر با حملنقل همگانی تحلیل میشود. شهر اصفهان به دلیل دنبال نمودن سیاست قیمتگذاریِ محدوده، به عنوان محدودهی مورد مطالعه در نظر گرفته شده و روش مدلسازی، تحلیل معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی میباشد. تحلیل روی 190 نمونهی جمعآوری شده به کمک پرسشنامه صورت گرفته و نتایج نشان دهندهی آن است که پذیرش سیاست به ترتیب به صورت مثبت و منفی رفتار سفر با حملونقل همگانی و خودروی شخصی را تحت تأثیر قرار میدهد. نقض آزادی درک شده نیز به صورت منفی و أثرگذاری و انصاف درک شده به صورت مثبت بر مقبولیت سیاست قیمتگذاری أثرگذار هستند. همچنین، خروجی مدل تحقیق بیانگر آن است که نگرشهای مرتبط با وسیلهی سفر، به صورت مثبت با سفر از طریق خودروی شخصی و به صورت منفی با سفر به وسیلهی گونهی همگانی در ارتباط است. بهعلاوه، نگرشهای مرتبط با ویژگیهای وسیلهی نقلیه، نقض آزادی درک شده را به طور مثبت متأثر میسازد. در پایان نیز، با استفاده از خروجیها و نتایج، پیشنهاداتی جهت بهبود نگرش افراد و پذیرش سیاستهای مدیریت تقاضا ارائه میگردد.
