فراترکیب نظریۀ تمدن‌سازی نهضتی (فرایند تمدن‌سازی اسلامی مبتنی بر رویکرد نهضت اسلامی و مقاومت اسلامی)

نویسندگان

1 دانشیار گروه انقلاب اسلامی، دانشکده مطالعات بین الملل، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران

doi
10.22034/rcdir.2025.490319.1149
چکیده

هدف این پژوهش بررسی و احصای نظریۀ تمدن‏سازی نهضت‏های اسلامی در خلال پژوهش‏های نگارنده است. دین، مکتب و حکومت اسلامی تمدن‏سازند. نهضت‏ها و مقاومت اسلامی امروزه نقش بسترسازی تمدن نوین اسلامی را ایفا می‏کنند. این پژوهش در پی مرور سوابق، استخراج و به‌کارگیری تجارب برای یکپارچه‏سازی و ارائهٔ راهبرد و اقدامات برای نظریه‏پردازی تمدن‏سازی نهضتی است. در این پژوهش، از روش فراترکیب در بخش کیفی و عرضهٔ رویکرد جامع از تحقیقات برای بازنگری و مرور نظام‌مند سوابق و کشف روابط جدید استفاده شده است و این روش قابلیت دستیابی به تجمیع داده‏های کیفی را فراهم می‏آورد. دغدغۀ این پژوهش تدوین و طراحی «نظریهٔ تمدن‌سازی نهضتی» با بررسی نظام‌مند و روشمند است. اصلی‏ترین سؤال پژوهش این است که مهم‏ترین عوامل مؤثر در تمدن‌سازی نهضتی کدام‌اند؟ جامعهٔ آماری پژوهش شامل 20 عنوان مقالهٔ علمی ـ پژوهشی نگارنده است که از سال‏ 1394 تا 1404 با موضوع مرتبط منتشر شده است. یافته‏های پژوهش در سه مسئلهٔ اساسی با پرسش از چیستی، چرایی و چگونگی در راستای خط‌مشی‏گذاری و عرضهٔ راهبرد احصا ارزیابی و تحلیل شده است. صورت‏بندی مفهومی و مهم‏ترین مؤلفه‏های نظریه عبارت‌اند از تفکر و اندیشه‌ورزی نهضتی، انسان نهضتی، دیپلماسی نهضتی، صبر، ایستادگی و مقاومت اسلامی، جنبش‏سازی انقلابیِ مردم‌پایه، تربیت و آموزش نهضت و نهضتی و رهبری نهضت و نهضتی. نتیجۀ بررسی صورت‌گرفته نشان داد فعالیت نهضتی و خدمات مستشاری تأثیر معنادار و شتاب‌بخش در تمدن‌سازی دارد و درنتیجه مقولۀ تمدن‌سازی نهضتی در قالب نظریه قابل طرح، عرضه و اجراست.