تحلیل دلالت‌های تمدنی واژه فلاح در قرآن کریم با تأکید بر نقش امنیت

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی گرایش تاریخ تمدن اسلامی ،دانشکده تاریخ و مطالعات سیاسی، دانشگاه باقر العلوم (ع)، قم، ایران

2 استاد گروه تاریخ، دانشکده تاریخ و مطالعات سیاسی، دانشگاه باقر العلوم (ع)، قم، ایران

doi
10.22034/rcdir.2025.516484.1175
چکیده

واژه فلاح از مفاهیم بنیادین تمدنی است که علاوه بر بُعد فردی، در ساختارهای اجتماعی و امنیتی نیز نقشی اساسی دارد. این پژوهش با هدف تحلیل دلالت‌های تمدنی فلاح در قرآن کریم، با تأکید بر نقش امنیت، به بررسی مفهوم آن و پیوندش با عناصر کلیدی تمدن اسلامی می‌پردازد. روش تحقیق بر اساس چارچوب نظری ایزوتسو تنظیم شده و با بهره‌گیری از تفاسیر معتبر همچون طبری، مجمع‌البیان و المیزان، ابعاد مختلف ارتباط فلاح با امنیت اجتماعی و تمدنی مورد واکاوی قرار گرفته است.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آیاتی مانند آل‌عمران (200) و انفال (45) با تأکید بر اصول اخلاقی، اجتماعی و عبادی، زمینه‌های تحقق امنیت پایدار و شکوفایی تمدنی را تبیین می‌کنند. همچنین، واژگان مرتبط با فلاح مانند تقوا، صبر، ذکر، اجتناب از گناه، شکر و علم، نقشی کلیدی در استقرار امنیت اجتماعی و توسعه تمدنی دارند.نتایج تحقیق حاکی از آن است که فلاح در قرآن کریم نه‌تنها به رستگاری فردی، بلکه به بنیان‌گذاری نظام‌های اجتماعی و تمدنی پایدار و امن ارتباط دارد. این مفهوم، با پیوند دادن امنیت، معنویت و عدالت اجتماعی، زیربنایی برای شکل‌گیری تمدن اسلامی و استمرار آن فراهم می‌کند.