تحلیل ظرفیت‌های تمدنی نظریه مقاومت در معنا بخشی تمدنی به مفهوم «امت»

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشکده مطالعات سیاسی، پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع)، قم، ایران

2 دانش آموخته دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم انسانی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

doi
10.22034/rcdir.2024.471547.1131
چکیده

مهمترین بخش هر نظریه‌ علمی سازه مفهومی است که نظریه بر آن بنا شده است. شناخت این مفاهیم و درک جایگاه آنها در نظام معنایی نظریه به شناخت و تبیین ظرفیت ‌های نظریه کمک می‌کند. مفهوم امت از مفاهیم پرکاربرد در نظریه مقاومت است. اینکه ظرفیت‌ های تمدنی مفهوم امت در شبکه مفهومی نظریه مقاومت چگونه معنابخشی می‌ شود؟ پرسش اصلی این مقاله است. برای پاسخ به این پرسش از چهارچوب روش‌شناسی بنیادین تکوین نظریه‌های علمی استفاده شده است. یافته ‌های مقاله نشان می ‌دهد که مفهوم« امت» از مفاهیم انتزاعی نظریه مقاومت است، که با قید انضمامی « اسلام» در مقیاسی تمدنی معنابخشی می‌ شود و برای امتداد یافتن در اجتماع از سه مفهوم عملیاتی بهره می‌ گیرد که هر سه مفهوم از ظرفیت و کارکرد تمدنی برخوردار هستند. این سه مفهوم عملیاتی عبارتند از؛ 1ـ مفهوم « پیوند ولایتی»؛ که رابطه امام و مأموم در امت اسلامی را به تصویر می‌ کشد و ظرفیت قابل توجهی در شبکه سازی رهبری تمدن نوین اسلامی دارد. در طول تاریخِ مقاومت همه الگوهای عملیاتی مقاومت متکی به پیوند ولایتی بودند.2ـ  مفهوم «تجمیع قدرت»؛ این مفهوم در مقابل دو مفهوم تجزیه و تفویض قدرت قرار می‌ گیرد و به صورت قابل توجهی تضمین کننده شبکه قدرت در تمدن نوین اسلامی است 3ـ مفهوم «منافع امت محور»؛ این مفهوم جهت دهنده منافع فردی، صنفی و ملی است و به تبیین مزایا، محاسن و مطلوب‌های می‌ پردازد که تمدن نوین اسلامی برای تشکیل و بقا خود به آن نیازمند است.