«انفجار فرهنگی» در ویژگیهای بصری مطبوعات دوره ناصری (مطالعه موردی: روزنامه دولت علیه ایران و اختر)
نویسندگان
1
2
3 دانشگاه علوم پزشکی تهران
doi
10.22051/jtpva.2024.47719.1597چکیده
مفهوم «انفجار فرهنگی» محصول آخرین تاملات یوری لوتمان است که نتیجه پیشبینیناپذیری معنیشناختی هر نشانه فرهنگی در سپهر نشانهای و نیروی حیاتبخشِ فرهنگ تعریف شده است چنانکه به تدریج در یک ساختار فرهنگی تدریجی و قابل پذیرش میشود. هدف این نوشتار تحلیل چگونگی «انفجار فرهنگی» روزنامهها در سپهر نشانهای دوره قاجار به ویژه در ساختار بصری دو نشریه «روزنامه دولت علیه ایران» و «اختر» است. بعلاوه، این پژوهش ضمن ارائه الگویی تحلیلی برای فهم عملکرد مولفههای انفجاری در یک «سپهر نشانهای» در پی پاسخ به این پرسشها است که: نحوه صیرورت و پذیرش یک مولفه انفجاری در سپهر نشانهای فرهنگی چگونه امکانپذیر میشود و ویژگیهای بصری ناشی از انفجار فرهنگی در دو نشریه «روزنامه دولت علیه ایران» و «اختر» چگونه نمایان شده است؟ این مقاله از نظر هدف توسعهای و از نظر روش تجزیه و تحلیل تطبیقی- تحلیلی و با رویکرد نشانهشناسی فرهنگی لوتمان انجام شده است. شیوه گردآوری اطلاعات به روش اسنادی است. جامعه آماری این تحقیق تمام شمارگان روزنامه اختر و دولت علیه ایران بوده و موارد مورد تحلیل به صورت هدفمند از میان آنها انتخاب شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که ویژگیهای بصری روزنامه اختر دارای هویتی حاصل از نزدیکی به «دیگری فرهنگی» است و در سپهر نشانهای دوره قاجار به مثابه یک عنصر آرمانی عمل کرده است و تلاش دارد تا نیروی نوینی را به فضای فرهنگی ایران القا کند. در سوی دیگر «روزنامه دولت علیه ایران» به مثابه الگوی «نزدیک» به «خود فرهنگی» و «مرکز»، برآمده از حافظه تاریخی بصری ایرانیان است.
