فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نقش تمدن ‎سازی علم بر کسی پوشیده نیست و علوم انسانی، نرم ‎افزار ایجاد تمدن به شمار می‎ رود. ازاین ‎رو، تحقق تمدن جدید اسلامی از یک ‎سو، وابسته به علوم انسانی اسلامی است و از سوی دیگر، ریشه در عقلانیت و خردورزی دارد. بنابراین، نقش تمدن‎سازی این علوم به عقلانیت همه‎ جانبه آن منوط است. مراد از عقلانیت همه‎ جانبه علم، حجیت و اعتبار در سطح گزاره‎ ها، نظریه ‎ها و نظام ‎های معرفتی (دیسیپلین‎ها) است که معیارهای هریک متفاوت است. حجیت در سطح گزاره ‎ها، از سنخ حجیت معرفت ‎شناختی است که از آن به معرفت ‎شناسی گزاره‎ ها یاد می‎ شود؛ اما در سطح نظریه ‎ها و نظام ‎های معرفتی که از سنخ حجیت علم‎ شناختی است، افزون بر معیارها و قواعد معرفت ‎شناختی، دارای معیارها و شاخص ‎های دیگری نیز است که فلسفه علم و جامعه ‎شناسیِ علم عهده ‎دار آن است. مقاله حاضر می‎ کوشد با روش عقلی و نقلی –به ‎ویژه روش وحیانی- معیارهای حجیت و عقلانیتِ این علوم را در سه سطح یادشده بررسی کند. از یافته ‎های مقاله می ‎توان به انواع معیارهای حجیت در سطوح یادشده، تفاوت آن‎ها و همچنین برخی از نتایج روشی -نظیر واقع‎گراییِ روش‎ شناختی، تکثر روشی، و منطق توجیه گزاره ‎ها و نظریه ‎ها- اشاره کرد.