نقش فرازبانی نگاره‌های مکتب اصفهان در بازنمایی غم دوری از جابلقا

نویسندگان

1

2 دانشگاه زنجان

3 دانشگاه تهران

doi
10.22051/jtpva.2023.41400.1512
چکیده

فرازبان در اصطلاح به معنای کاربرد گفتار بدون استفاده از لغات است؛ از این تعبیر در پدیدارشناسی مفهوم جابلقا در نگاره-های مکتب اصفهان بهره گرفته شده و بدین منظور سه نگاره از نگاره‌های مکتب اصفهان از آثار رضا عباسی و فرزندش محمدشفیع عباسی به صورت آگاهانه برگزیده شده تا با بررسی آنها عناصری را که در پیشبرد این مفهوم یاری می‌رسانند شناسایی کند. مقاله از نوع کیفی بوده و به روش استقرایی و رویکرد توصیفی –تحلیلی نگاره های مکتب اصفهان را مورد ارزیابی قرار داده است. در نگاره‌های مورد مطالعه سه حالت متفاوت از تمنای بازگشت (غربت همت و نبود محرم اسرار در نگاره یک- عزم در تغییر شرایط و فرار از شرایط کنونی در نگاره دو- حس درماندگی و انفعال و عدم تمایل به تغییر وضع موجود در نگاره سه) یافت شد. در مجموع به نظر می‌رسد که به دلیل ارتباط دربار صفوی با کشورهای اروپایی و نقل و انتقال نقاشان و نقاشی‌های غربی به پایتخت صفوی، ظهور نگاره‌هایی تک شخصیتی با بیان حالات روحی و روانی خاص (نشانگر افزایش فردیت و تشخّص هنری هنرمند) ملاحظه شد؛ که واگویه‌های درونی نگارگر را در قالب تصویر عرضه داشته‌اند. مقاله حاضر مستخرج از رساله دکتری نویسنده اول، با عنوان "رویکرد فرازبانی در بازنمایی مفاهیم عرفان عملی: تبیین مراتب معنوی و بصری در نگارگری" است که به راهنمایی دکتر حسن بلخاری قهی و دکتر میناصدری در دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران در دست انجام است.