فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حمل‌ونقل بار شهری در تهران سهم بزرگی در آلودگی هوای این شهر ایفا می‌کند، به‌گونه‌ای که حدود ۳۵ درصد از آلودگی ناشی از حمل‌ونقل به این بخش تعلق دارد. استفاده از ناوگان فرسوده دیزلی، مصرف بالای سوخت و مدیریت ناکارآمد، از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر وضعیت کنونی هستند که پیامدهای زیان‌آور آن شامل افزایش بیماری‌های تنفسی، هزینه‌های اقتصادی سنگین و تشدید تغییرات اقلیمی می‌شود. سیاست‌های موجود مانند محدودیت‌های تردد و نوسازی ناوگان، به دلیل عدم پاسخگویی به رشد تقاضای لجستیک شهری، اثرات مقطعی دارند. در این راستا، استفاده از سازوکارهای بازارمحور کاهش آلایندگی، همچون تجارت کربن و سیاست‌های سقف- پاداش/ جریمه (Cap- and- P/S)، به معنای تعیین سقف انتشار برای شرکت‌ها و ایجاد امکان خرید و فروش سهمیۀ انتشار میان آن‌ها، می‌تواند به‌عنوان رویکردی پایدارتر برای کاهش انتشار CO₂ در حمل‌ونقل بار شهری موردتوجه قرار گیرد. این تحقیق از نظریه بازی‌ها به‌ویژه مدل‌های نش برای شبیه‌سازی رفتار شرکت‌های حمل‌ونقل و ارزیابی اثربخشی سیاست‌های کربنی در کاهش انتشار استفاده کرده است. در سناریوی «عدم‌مداخله»، رشد سالانه CO₂ در صورت عدم اعمال سیاست‌ها پیش‌بینی‌شده است و در ادامه با معرفی بازی‌های نش در دو نسخه، یکی بدون حضور بازیکن شرور و دیگری با اضافه شدن یک بازیکن شرور، تأثیر این سیاست‌ها بررسی می‌شود. مطالعه موردی تهران نشان داد که سیاست‌های سقف-پاداش/جریمه قادر به کاهش انتشار CO₂ به میزان ۱۳.۴ درصد نسبت به سناریوی عدم مداخله هستند، اما حضور بازیکن شرور که به‌طور عمدی به دنبال افزایش پیمایش بدون توجه به کاهش آلایندگی است، می‌تواند این کاهش را به ۲.۸ درصد محدود کند. این پژوهش نتایج مهمی در خصوص طراحی سیاست‌های کربنی و نیاز به نظارت دقیق‌تر و افزایش جریمه‌ها برای کنترل رفتارهای خودخواهانه رانندگان شرور در حمل‌ونقل بار شهری به‌ویژه در تهران ارائه می‌دهد. از منظر اجرایی، یافته‌ها بیانگر آن است که: افزایش نرخ جریمه کربن به بیش از ۴۹۰ دلار بر تن برای رساندن شرکت‌ها به سقف انتشار ضروری است؛ کاهش کران فعالیت به حدود ۱٫۱ برابر سقف مجاز می‌تواند رشد پیمایش را کنترل کند و ترکیب سیاست‌های اقتصادی با پایش مکانی در محدوده‌های طرح کاهش آلودگی هوا و طرح ترافیک، بیشترین اثربخشی را در مهار انتشار و رفتار پرریسک رانندگان دارد. نتایج این تحقیق می‌تواند موجب بهبود تصمیم‌گیری‌های خرد و کلان برای سیاست‌گذاران شهری و برنامه‌ریزان حمل‌ونقل باشد تا بتوانند به‌ کمک یافته‌های این پژوهش، راهکارهای مؤثرتری برای کاهش آلودگی هوا در تهران اتخاذ کنند.