«حَسبا» شیوه ترسیم نقوش هندسی اسلامی مراکش در مقایسه با شیوه شعاعی ایرانیان
نویسندگان
1 دانشگاه مازندران
doi
10.22051/jtpva.2022.38861.1374چکیده
شیوههای ترسیم هندسه اسلامی، تفاوت و شباهتهای آنها میتواند عرصهای باشد، برای تبیین، دستهبندی و ویژگیهای ترسیم آن نقوش. «حَسبا» (برگرفتهشده از واژه حسبه، محاسبه کردن) روش ترسیم نقوش هندسه اسلامی نزد صنعتگران مراکشی است. همچنین، شیوه نظری ترسیم شعاعی ایرانیان، معروف به روش پرگاری یا شعاعی مرسوم است که در این مقاله هر دو روش موردمطالعه و مقایسه قرار میگیرد. هدف این مقاله معرفی و تبیین روش «حسبا» در مقایسه با شیوه «شعاعی» است. پرسش اصلی، چگونگی و تحلیل شباهت و تفاوتهای هندسه نظری این دو روش با بهرهگیری از روش پژوهش مقایسهای است. پژوهش از نوع کیفی است و شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانهای و بازطراحی نقوش توسط نرمافزار کورل انجامشده است. نتیجه کلی حاصل از این پژوهش مبین آن است که، در هر دو روش زمینه کادر جزو ارکان اولیه رسم به شمار میرود؛ زمینه در حسبا اغلب مربع است و در نمونههای ایرانی با تمهیدات مختلف در اغلب زمینهها قابل ترسیم است. شیوه حسبا به دلیل ساختار محدود و بسته، نقشمایههای اندکی را تولید میکند که آن نقشمایهها در حاشیهای به نام حصار محصور میشوند؛ اما در نوع شعاعی به دلیل تشخُص هر نقشمایه در نسبتهای متناسب و مجاور با نقشمایههای دیگر، زایشهای بیشتری میتواند اتفاق بیفتد. نقش شمسه در هر دو روش یکی از نقشمایههای اصلی گره به شمار میرود. بسیاری از گرههای شعاعی ایرانی به دلیل عدم تطابق نسبتهای طول و عرض و همچنین، تطابق با زوایایی با مضرب 18 قابل ترسیم با روش حسبا نیستند.
