فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آثار سیاه قلم در تاریخ هنر نگارگری به دلیل تفاوت‌های تجسمی و بیانی دارای جایگاه ویژه‌ است. به نظر می‌رسد برخی از عناصر تصویری به‌کار رفته در این آثار، از لحاظ بیانی واجد مفاهیم ویژه و از منظر روابط هنری و فرهنگی نشان دهنده تبادلات بینا‌فرهنگی خاصی می‌باشند. عصا یکی از این عناصر بصری است که مورد توجه این مطالعه بوده و مشابه عصای لوهان‌ها در چین و منطقه آسیای میانه می‌باشد. با توجه به حضور احتمالی نقاش در منطقه مورد بحث، به نظر توجیه قانع کننده‌ای در رابطه مابینِ عصای لوهان و عصا در آثار سیاه‌قلم وجود دارد. بدین ترتیب، هدف مقاله حاضر، مطالعه شمایل‌شناسانه تصویر عصا، نحوه بازنمایی آن در آثار معرفی شده از هنرمند و جستجوی کارکرد احتمالی عصا در آثار است. صورت، بیان و معنا در این آثار مورد بررسی قرار می‌گیرند. با توجه به نظریه اروین پانوفسکی، چه رابطه شمایل‌شناسانه‌ای بین تصویر عصا در آثار سیاه‌قلم با عصای آیینی لوهان‌ها در چین و آسیای میانه وجود دارد؛ پرسشی است که پژوهش در پی پاسخ‌گویی بدان است. در همین راستا، مقاله حاضر در نظر دارد با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و تطبیق نمونه‌ها، تصویر عصا را در آثار سیاه‌قلم مورد مطالعه قرار دهد. داده‌های مقاله به روش کتابخانه‌ای گرد‌آوری شده و از رویکرد شمایل‌شناسی برای تحلیل داده‌ها استفاده شده است. بر اساس یافته‌های مقاله، مشخص گردید که هم در شمنیسم و هم در آیین بودا، عصا دارای کارکردی ارتباطی می‌باشد و از دیدگاه شمایلی، عصا تجلی‌ صورت متعالی از یک امر مقدس است. از لحاظ محتوایی نیز عصا در آثار سیاه‌قلم با وجود نشانه‌هایی، دارای کارکرد جادویی بوده و گویای یک امر نامحسوس است. مطابق نظریه پانوفسکی در باب تصویر، گروه دوم از عصاها در آثار این نقاش، از دنیای صورت و از ظواهر به عالم معنا سوق پیدا کرده و عصا بازتابنده ارتباط با یک عالم الوهی می‌باشد.