جایگاه و نقش امام در تحقق امت ـ تمدن اسلامی (در پرتو آیۀ 47 سوره یونس)
نویسندگان
1 استادیار فرهنگستان علوم اسلامی، قم، ایران
doi
10.22034/rcdir.2023.187332چکیده
هدف محوری انقلاب اسلامی برپایی تمدن نوین اسلامی در دورۀ کنونی است. فهم این مهم و نقشۀ عظیم تحقق آن از ضروریات جامعۀ کنونی ما و به ویژه نخبگان حوزه و دانشگاه به شمار می رود. برای دریافتن دقیق این موضوع باید با تدبر در آیات الهی و در پرتو مفاهیمی قرآنی همچون مدینه، امت، بلد، رسول و امام به درک دقیقی از جایگاه و نقش امام در تحقق تمدن اسلامی برسیم. ازجمله آیات الهی، آیۀ 74 سورۀ یونس «وَلِکلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذَا جَاءَ رَسُولُهُمْ قُضِی بَینَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لَا یظْلَمُونَ» است که در آن به دو مسئلۀ اساسی دربارۀ تمدن و امت اشاره می کند: نخست، براساس این آیه میتوان به تبیین نظریۀ اجتماعی اسلام در تشکیل امت و تمدن پی برد و همان نظریۀ امامت ـ امت است. این نظریه با نظریۀ اجتماعی استیلا در جوامع پیش از مدرن و نظریۀ اجتماعی بازار در جوامع مدرن، تفاوت جوهری دارد. در این نظریه، امام رکن امت و تمدن است و حول ولایت امام و با تولی از سر محبت امت، تمدن ساخته می شود. تمدن و امت بر مدار نظام ارادهها با محوریت ارادۀ محوری شکل می گیرد که ظهور این نظام ارادهها را در ساحتهای گوناگون امت می توان ملاحظه کرد؛ دوم، مهمترین فعل امام در امت برپایی قسط و عدل است و این یعنی پایبند شدن به تناسبات اقامۀ توحید که تنها از مسیر جریان ولایت امام و تولی انسانها به آن ولایت محقق میشود که این مسیر درست مانند مسیر جریان ولایت الهیه و تولی به ولایت الله است. بنابراین، عدالت به معنای تحقق تناسبات جریان ولایت و تولی به امام است.