واکاوی عوامل موثر بر فرهنگ سازی و پذیرش هوش مصنوعی در فرایند غنی‌سازی برنامه‌های درسی مهندسی با رویکرد تحلیل مضمون

نویسندگان

1 دکتری مطالعات برنامه‌درسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

doi
10.22034/jcs.2026.546554.2497
چکیده

هدف پژوهش حاضر واکاوی عوامل مؤثر بر فرهنگ‌سازی و پذیرش هوش مصنوعی در غنی‌سازی برنامه‌های درسی مهندسی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۸ عضو هیئت‌علمی، ۵ مدیر گروه و ۶ دانشجوی تحصیلات تکمیلی (۱۹ نفر) بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با مضمون‌بندی سه‌مرحله‌ای تحلیل گردید. یافته‌ها چهار مضمون اصلی را آشکار ساخت: (۱) راهبری و سیاست‌گذاری برای گذار به مهندسی دیجیتال شامل تدوین نقشه راه، سرمایه‌گذاری هدفمند، مدیریت ریسک و چارچوب‌های اخلاقی؛ (۲) توانمندسازی هیئت‌علمی شامل ارتقای سواد هوش مصنوعی، نگرش‌های پداگوژیک و درک فرصت‌ها و تهدیدها؛ (۳) تحول در برنامه‌های درسی شامل تزریق هوش مصنوعی در دروس، گذار به صورت‌بندی مسئله و توسعه سنجش شایستگی دیجیتال؛ (۴) الزامات زیرساختی شامل ایجاد آزمایشگاه دیجیتال، مخازن داده و پشتیبانی چندتخصصی. نتایج این پژوهش می‌تواند به‌عنوان چارچوبی مفهومی و راهنمایی عملی برای سیاست‌گذاران آموزش عالی مورد استفاده قرار گیرد.