مبانی انسان شناختی قرآن در تمدن سازی تربیت محور (با تکیه بر تفسیر المیزان)

نویسندگان

1 استادیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم و معارف قرآن، مشهد، ایران

doi
چکیده

تمدن‌سازی نوین اسلامی یکی از مهم‌‌ترین گفتمان‏های نوپیدا در دوران معاصر است که در پی نهضت‌‌های اسلامی، جنبش بیداری اسلامی و شکست و رسوایی مکاتب مادی و غربی، اذهان اندیشمندان اسلامی را به خود جلب نموده است.با عنایت به اهمیت ترسیم تمدن نوین اسلامی و بایستگی استخراج علوم انسانی از قرآن‌کریم و نیز نظر به جایگاه تربیت‌‌محوری تمدن اسلامی، و باتوجه‌به اینکه علامه طباطبائی ابتکارهایی در مباحث تربیتی ارائه نموده‌ است، پژوهش حاضر با بهره‌‌مندی از شیوه تحلیل محتوا، به استخراج و استنباط مبانی ویژه تفسیر المیزان در حوزه انسان‌شناسی و ارتباط آن با تمدن‌سازی پرداخته است.برپایه مبانی قرآنیِ علامه در تفسیر المیزان، نفس انسان مسیر سلوک او به‌‌سوی خداوند بوده و شناخت و ارزیابی مداوم آن بسیار ضروری است. نفس یا همان شخصیت انسان بستگی و پیوندی ژرف با کارکرد او داشته و حتی می‌تواند دچار دوگانگی شود، پدیده‌‌ای که شناسایی آن در مدیریت کلان تمدنی بسیار حائز اهمیت است. از دیگر مبانی انسان‌‌شناختی علامه دربارۀ سعادت انسان، رابطه آن با عمل، حقیقی و فطری بودن آن و هویت نسبی و مرتبه‌ای سعادت است که شناخت و تدبیر صحیح آن از لوازم تمدن‌سازی تربیت‌محور می‌‌باشد. درنهایت نیز هویت جمعی و استکمال اجتماعی انسان مطرح می‌‌باشد که جایگاه آن در تمدن بسیار محوری و برجسته است.