واکاوی «مُلک سلیمان» در قرآن کریم در قامت یک تمدن توحیدی (بررسی مؤلفه‌های تمدنی دولت سلیمان)

نویسندگان

1 استادیار علوم قرآن و حدیث پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق، قم، ایران

doi
چکیده

بر اساس داده‎های نقلی و شواهد تاریخی، حکومت سلیمان نبی یکی از قدرت‎های بزرگ، مهم و تأثیرگذار در طول حیات تاریخ بشر بوده و مورد توجه همیشگی ادیان مختلف به‎ویژه ادیان توحیدی است. در قرآن کریم اشاراتی به این حکومت وجود دارد. البته ماجرای ویژگی‎های دولت حضرت سلیمان نسبت به داستان‎های دیگر قرآن، به طور جزئی‎تری بحث شده و از آن تعبیر به «مُلک سلیمان» شده است. مسئله پژوهش پیش رو امکان اثبات دولت سلیمان به‎عنوان یک تمدن توحیدی در معیار‎های تمدن‎پژوهانه است. این مقاله با بررسی و واکاوی ملک سلیمان، با هدفِ کشف و اثبات آن در قامت یک تمدن، به شاخص‎ها و قواعد تمدنی این ملک می‎پردازد، که در آن با روش تحلیلی، از آیات قرآن کریم و تطبیق ویژگی‎های ملک سلیمان با مؤلفه‎ها و شاخص‎های لازم برای اثبات تمدنی بودن یک حکومت، از منظر تمدن‎شناسان پرداخته است. همچنین مؤلفه‎های مهمی چون ایدئولوژی و مکتب، رهبری و مدیریت، کلان‎مؤلفه اقتدار و قدرت در مؤلفه‎هایی چون اقتدار نظامی و امنیت، اقتدار اقتصادی، سیاسی، علمی و فناوری و همچنین قدرت‎های عجیب و شگفت‎انگیز، مؤلفه جغرافیایی و عرصه سرزمینی، عوامل اجتماعی و فرهنگی به‎ویژه در شاخص‎های مهمی چون عدالت‎گستری و ظلم‎ستیزی، رفاه و توسعه‎یافتگی، معماری و شهرسازی، قانون و نظم اجتماعی در نظر گرفته شده است. نتیجه آنکه ملک سلیمان در این مؤلفه‎ها و شاخص‎های تمدنی در عصر خود و حتی بسیاری از آن تاکنون، کم‎نظیر و در مواردی بی‎نظیر بوده است. حقیقت برجسته در تمدن سلیمان، شکل‎گیری و تداوم حیات چنین ملکی بر اساس توحیدمحوری است، که زمینه ایجاد یک تمدن بزرگ و بی‎نظیر را رقم زده است. بدیهی است تشکیل یک تمدن بزرگ و قویِ دین‎محور و توحیدگرا، درواقع اثبات وجود سابقه پیشینی تمدن توحیدی است که در تصدیقِ امکان تشکیل پسینی و مجدد یک تمدن دین‎مدار و توحیدگرا در قالب تمدن نوین اسلامی یا تمدن مهدوی کارایی دارد.