فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«فرهنگ اسلامی» به‎عنوان یک واقعیت اجتماعی کلان و پهن ‎دامنه، سلسله‎ای از مسئله ‎ها را در درون خویش می‎پروراند که جنس نظری یا عملی دارند. در این ‎میان، برخی از مسئله‎ها هستند که خصوصیت «بنیادین» و «اساسی» دارند و دیگر مسئله‎ ها، به ‎نوعی بر آنها مترتّب می ‎شوند. در این مقاله، هدف این است که در چهارچوب اندیشۀ فرهنگی آیت ‎الله خامنه ‎ای، به سه ‎مسئلۀ اساسی پرداخته شود: «امکان و معناداری فرهنگ اسلامی»؛ «مطلوبیت و حقانیت فرهنگ اسلامی» و «کارآمدی و توانمندی فرهنگ اسلامی». پرسش اصلی نیز این است که آیت ‎الله خامنه ‎ای به مسئله ‎های بنیادین فرهنگ اسلامی، چه پاسخ‎هایی داده است؟ برای این منظور، از روش «تحلیل محتوای کیفی» استفاده شده است؛ به‎گونه ‎ای ‎که ابتدا برپایۀ تحلیل منطقی، سه دسته مسئله به‎عنوان مقوله‎ های مفهومی، شناسایی شده‎ اند‎ و آن‎گاه از طریقِ مطالعۀ کتابخانه ‎ای، محتواهای متناسب با هریک، گردآوری و بر اساس تحلیل کیفی روایت گردیده ‎اند. این مقاله نشان می ‎دهد که در اندیشۀ آیت‎الله خامنه‎ای، اولاً فرهنگ اسلامی مقوله ‎ای است «معنادار» و اسلام یک «فرهنگ مستقل» را عرضه کرده است؛ ثانیاً فرهنگ اسلامی دارای «فضیلت» و «برتری» نسبت‎به فرهنگ‎ های دیگر است و نظریۀ نسبیت فرهنگی را نمی ‎توان بر فرهنگ اسلامی تطبیق داد؛ ثالثاً تجربه ‎های تاریخی، سرشار از نمونه ‎های «کارآمدی» و «توانمندی» این فرهنگ در عرصۀ عینی و زندگی روزمره‎ اند (نتیجه).