وقتی رشد نابرابر می‌شود: آثار آستانه‌ای چرخه‌های تجاری بر توزیع ثروت در ایران

نویسندگان
doi
10.22051/ijosed.2026.54277.1110
چکیده

در این مطالعه، تأثیر چرخه‌های تجاری تولید بر نابرابری ثروت در ایران طی سال‌های 1370 تا 1403 با استفاده از مدل رگرسیون انتقال ملایم ( STR ) تحلیل شده است. برای استخراج چرخه‌های تجاری، از فیلتر کریستیانو-فیتزجرالد(CF) بهره گرفته شد. مدل STR امکان بررسی اثر غیرخطی چرخه‌های تجاری بر نابرابری ثروت را فراهم می‌کند، به‌گونه‌ای که؛ این اثر بسته به سطح نرخ رشد اقتصادی، متغیر است. نتایج نشان می‌دهد؛ در اقشار ثروتمند(1 و 10 درصد بالا)، اثر چرخه‌های تجاری پس از عبور نرخ رشد اقتصادی از آستانه 4/5 درصد، به صورت ملایم و تدریجی افزایش می‌یابد، که بیانگر تمرکز ثروت در دوره‌های رشد اقتصادی بالا است. در مقابل، اقشار میانی و پایین جامعه(40 درصد میانی و 50 درصد پایین) تأثیرات چرخه‌های تجاری را به صورت تدریجی‌تر و ملایم‌تر تجربه می‌کنند. همچنین، نرخ تورم و بیکاری تأثیر متفاوتی بر نابرابری در گروه‌های مختلف دارند؛ در طبقات بالاتر، این متغیرها اثر مثبت یا کمتر منفی دارند، اما در طبقات پایین‌تر اثرات آن‌ها منفی است که منعکس‌کننده تفاوت‌های ساختاری و تاب‌آوری اقتصادی گروه‌هاست. این یافته‌ها با نظریه پیکتی مبنی بر برتری نرخ بازده سرمایه نسبت به رشد اقتصادی هم‌خوانی دارد و نشان می‌دهد رشد اقتصادی بدون سیاست‌های توزیعی مناسب می‌تواند نابرابری را تشدید کند.