‌‌‌عرضه و تقاضای آموزش عالی در ایران در افق بلندمدت

نویسندگان
doi
10.22051/ijosed.2026.53974.1097
چکیده

آموزش عالی یکی از زیربخش ­ های مهم خدمات به شمار می رود. تقاضای آموزش عالی، از تقاضای دانشجویان برای شغل نشأت می گیرد. اما عرضه آموزش عالی به وجود فضاهای آموزشی(دانشگاه ها، مراکز آموزشی و پژوهشی عالی)، کادر هیات علمی و بودجه آموزش و پژوهش(شامل بودجه جاری و سرمایه ای) وابسته است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی - تحلیلی است. قلمرو موضوعی، آموزش عالی در ایران، قلمرو مکانی، حوزه اقتصاد ایران و قلمرو زمانی دوره 1367 الی 1420 است.  ابتدا در تحلیل گذشته نگر، روندهای عمده در آموزش عالی در  دوره 1401-1367 مورد بررسی قرار می گیرد. در این دوره، میانگین تعداد دانشجویان در تمام گروه های عمده رشته تحصیلی معادل 2.4 میلیون نفر و متوسط تعداد دانش آموزان دوره متوسطه دوم نیز حدود 3.1 میلیون نفر بوده است. میانگین کل تعداد ثبت نام شدگان در بازه 1390 الی 1401 حدود یک میلیون نفر بوده  و میانگین تعداد اعضای هیات علمی حدود 81000  نفر ثبت شده است. بر حسب ارقام حقیقی، بودجه آموزش عالی(به قیمت ­ های ثابت 1395) از حدود120 میلیون ریال/نفر در سال 1370 به تقریباً 44 میلیون ریال/نفر در سال 1401 رسیده است. سپس، عرضه و تقاضای آموزش عالی در افق بلندمدت (تا1420) بررسی می شود. به این منظور، روندهای جمعیت دانش آموزی و میزان پذیرش دانشجویان در دانشگاه ­ ها در سناریوهای مختلف پیش بینی می شود و  بر اساس سرانه های بودجه، فضاهای کالبدی و هیات علمی، سمت عرضه آموزش عالی تحلیل می شود. عرضه آموزش و پژوهش در سطح عالی، ستاده های مختلفی به صورت تعداد دانش آموختگان، تعداد کتب، مقالات و پتنت ها و گسترش دانش عمومی و تخصصی دارد. انتظار می رود که اقتصاد آموزش عالی درآینده تابع تغییرات جمعیت و اشتغال، ظهور نوآوری ­ ها و فناوری ­ های  نوین آموزشی، توسعه فاوا و نوسانات اقتصادی باشد.