عرضه و تقاضای آموزش عالی در ایران در افق بلندمدت
نویسندگان
1
doi
10.22051/ijosed.2026.53974.1097چکیده
آموزش عالی یکی از زیربخش های مهم خدمات به شمار می رود. تقاضای آموزش عالی، از تقاضای دانشجویان برای شغل نشأت می گیرد. اما عرضه آموزش عالی به وجود فضاهای آموزشی(دانشگاه ها، مراکز آموزشی و پژوهشی عالی)، کادر هیات علمی و بودجه آموزش و پژوهش(شامل بودجه جاری و سرمایه ای) وابسته است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی - تحلیلی است. قلمرو موضوعی، آموزش عالی در ایران، قلمرو مکانی، حوزه اقتصاد ایران و قلمرو زمانی دوره 1367 الی 1420 است. ابتدا در تحلیل گذشته نگر، روندهای عمده در آموزش عالی در دوره 1401-1367 مورد بررسی قرار می گیرد. در این دوره، میانگین تعداد دانشجویان در تمام گروه های عمده رشته تحصیلی معادل 2.4 میلیون نفر و متوسط تعداد دانش آموزان دوره متوسطه دوم نیز حدود 3.1 میلیون نفر بوده است. میانگین کل تعداد ثبت نام شدگان در بازه 1390 الی 1401 حدود یک میلیون نفر بوده و میانگین تعداد اعضای هیات علمی حدود 81000 نفر ثبت شده است. بر حسب ارقام حقیقی، بودجه آموزش عالی(به قیمت های ثابت 1395) از حدود120 میلیون ریال/نفر در سال 1370 به تقریباً 44 میلیون ریال/نفر در سال 1401 رسیده است. سپس، عرضه و تقاضای آموزش عالی در افق بلندمدت (تا1420) بررسی می شود. به این منظور، روندهای جمعیت دانش آموزی و میزان پذیرش دانشجویان در دانشگاه ها در سناریوهای مختلف پیش بینی می شود و بر اساس سرانه های بودجه، فضاهای کالبدی و هیات علمی، سمت عرضه آموزش عالی تحلیل می شود. عرضه آموزش و پژوهش در سطح عالی، ستاده های مختلفی به صورت تعداد دانش آموختگان، تعداد کتب، مقالات و پتنت ها و گسترش دانش عمومی و تخصصی دارد. انتظار می رود که اقتصاد آموزش عالی درآینده تابع تغییرات جمعیت و اشتغال، ظهور نوآوری ها و فناوری های نوین آموزشی، توسعه فاوا و نوسانات اقتصادی باشد.