بررسی اثر فقر بر تخریب محیط زیست در استان‌های ایران با استفاده از روش گشتاورهای تعمیم یافته پانلی (PANEL-GMM)

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی مازندران

2 دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه

3 دانشگاه فرهنگیان

4 دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه

doi
10.22051/ijosed.2025.51239.1058
چکیده

این پژوهش با بهره‌گیری از داده‌های فصلی ۳۱ استان ایران طی دوره ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹ و رهیافت گشتاورهای تعمیم‌یافته پانلی System-GMM، رابطه فقر و تخریب محیط زیست را بررسی می‌کند. برای سنجش تخریب، شاخصی ترکیبی از شش بُعد آلودگی هوا، کاهش کیفیت آب، فرسایش خاک، جنگل‌زدایی، کمبود منابع آبی و تغییر اقلیم ساخته شد. نتایج نشان می‌دهد افزایش نرخ فقر، فشار زیست‌محیطی را به‌طور معنی‌دار تشدید می‌کند؛ در حالی که رشد درآمد سرانه، بهبود کیفیت نهادی و اجرای مؤثر مقررات، آثار کاهنده دارند. همچنین، قیمت یارانه‌ای پایین انرژی به جای ایجاد انگیزه برای مصرف کارآمد، به افزایش مصرف سوخت‌های آلاینده و در نتیجه تخریب بیشتر می‌انجامد. بر این اساس، اصلاح ساختار یارانه‌های انرژی، تقویت سازوکارهای حکمرانی و توسعه فرصت‌های معیشتی سبز در استان‌های فقیر می‌تواند مسیر کاهش تخریب را هموار کند. محدودیت اصلی مطالعه، در دسترس نبودن داده‌های پس از سال ۱۳۹۹ است که امکان تحلیل پیامدهای اصلاحات اخیر یارانه‌ای را محدود می‌کند