شکست کارکردی تعاونی آب‌بران از منظر ذینفعان محلی (مورد مطالعه: روستاهای بهره‌بردار از شبکه آبیاری و زهکشی گدارخوش استان ایلام)

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی همدان

2

3

doi
10.22051/ijosed.2025.49282.1049
چکیده

این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل مولفه‌ها و فرایندهای مؤثر بر عملکرد تعاونی‌های آب‌بران از دیدگاه کشاورزان و کارشناسان شبکه آبیاری گدارخوش استان ایلام انجام شده است. داده‌ها با رویکرد نظریه زمینه‌ای و از طریق مصاحبه‌های عمیق و گروه‌های متمرکز با ۱۵ کشاورز و ۱۰ کارشناس استخراج گردید. نتایج نشان می‌دهد عوامل متعددی در سه دسته شرایط علی (مانند عدم مشارکت کشاورزان، ناکارآمدی سازمان‌های دولتی و نبود سیاست‌گذاری روشن)، شرایط زمینه‌ای (شامل خرده‌مالکی و تعامل ضعیف محلی) و شرایط مداخله‌گر (مانند مشکلات جمع‌آوری آب‌بها و تأخیر اجرایی) بر ناکارآمدی تعاونی‌ها تأثیرگذار است. مقوله مرکزی پژوهش، «شکست کارکردی و عدم اثربخشی تعاونی آب‌بران»، شاخص اصلی وضعیت موجود تعریف گردید. یافته‌ها روشن ساخت که نبود تعامل و توجه به نظرات بهره‌برداران، ضعف قوانین و ناکافی بودن آموزش، همراه با ساختار اجتماعی روستاها، علت‌های اصلی مشکلات مدیریتی است. پژوهش تأکید دارد که اصلاح ساختارهای مدیریتی، افزایش مشارکت بهره‌برداران و توجه به ابعاد اجتماعی-اقتصادی، پیش‌شرط بهبود عملکرد سیستم‌های آبیاری و مدیریت پایدار منابع آب است.