بررسی تأثیر خاستگاه اجتماعی و جو حامی دانشگاه از کارآفرینی بر پدیده تحصیلات فرانیاز در بین فارغ‌التحصیلان دانشگاهی

نویسندگان

1 استاد گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

2 دانشجوی دکتری مدیریت آموزش عالی، گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

3 استاد، گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

doi
10.48308/mpes.2025.238698.1552
چکیده

هدف: خاستگاه اجتماعی افراد و جو حامی دانشگاه از کارآفرینی از عوامل مؤثر بر اشتغال فارغ‌التحصیلان دانشگاهی است. و دانشگاه‌ها می‌توانند کمک مؤثری به کارآفرینی و اشتغال دانشجویان متناسب با تحصیلات‌شان کنند. لذا مسئله‌محوری در این پژوهش پاسخگویی به این سوال است که چگونه خاستگاه اجتماعی خانواده و جو حامی دانشگاه از کارآفرینی بر نتایج بازار کار و احتمال تحصیل بیش از حد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی تأثیر می‌گذارد؟مواد و روش‌ها: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر گردآوری داده‌ها، توصیفی و از نظر ماهیت داده‌ها از نوع کمی است. جامعه آماری پژوهش، فارغ‌التحصیلان دانشگاه ارومیه در مقطع کارشناسی در بین سال‌های 1390 تا 1400 بودند. حجم نمونه به تعداد 631 نفر به روش طبقه‌ای نسبی و به صورت تصادفی ساده از بین گروه‌های آموزشی انتخاب شدند. برای جمع‌آوری اطلاعات و به‌منظور سنجش متغیر "جو حامی دانشگاه از کارآفرینی" از پرسشنامه (کرایجنبرینک، 2010) و به‌منظور سنجش متغیر "عدم تطابق افقی" از پرسشنامه (چاوادی، 2022) استفاده شد. هم‌چنین سنجش متغیرهای "خاستگاه اجتماعی" و "عدم تطابق عمودی تحصیل-شغل" با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته انجام گرفت. که روایی محتوایی آن‌ها براساس نظر اساتید راهنما بررسی و تأیید شد. هم‌چنین پایایی ابزارها محاسبه و مورد تأیید قرار گرفت. با توجه به اینکه داده‌های مربوط به متغیرهای پژوهش نرمال نبودند، تجزیه ‌و تحلیل داده‌ها و بررسی روایی سازه ابزارهای پژوهش با روش مدل‌سازی معادلات ساختاری و با استفاده از نرم‌افزارهای SmartPLS3 و SPSS26 انجام گرفت.بحث و نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن بود که خاستگاه اجتماعی تأثیر منفی و معناداری بر تحصیلات فرانیاز دارد (161/2=t، 01/0>P). این نتیجه همراستا با پژوهش‌های (ریزی، 2023)، (کاپسادا، 2024) و (باکرو و روسگا، 2020) می‌باشد. به عبارت دیگر افرادی که به طبقات و خاستگاه اجتماعی بالاتر تعلق دارند کمتر دچار مشکل تحصیلات فرانیاز می‌شوند. هم‌چنین نتایج پژوهش نشان داد جو حامی دانشگاه از کارآفرینی بر تحصیلات فرانیاز تأثیر مثبت و معنی داری دارد (328/6=t، 01/0>P). و بین جو حامی دانشگاه از کارآفرینی و تحصیلات فرانیاز عمودی، رابطه منفی و معنی داری وجود دارد (263/3=t، 01/0>P). و در نهایت بین جو حامی دانشگاه از کارآفرینی و تحصیلات فرانیاز افقی، رابطه مثبت و معنی‌داری وجود دارد (244/3=t، 01/0>P). در تبیین این نتایج می‌توان اذعان نمود حمایت‌های دانشگاه از کارآفرینی به‌منظور تقویت مهارت‌های کارآفرینی به فارغ‌التحصیلان اجازه می‌دهد در بازار کار انعطاف‌پذیر، حل‌کننده مشکل، نوآور و سازگار با موقعیت‌های جدید باشند و کمتر دچار مشکل تحصیلات فرانیاز شوند. این نتایج با نتایج سایر تحقیقات انجام گرفته در خصوص بررسی رابطه بین آموزش و فعالیت‌های کارآفرینانه همسو بوده و نشان می‌دهد تحصیلات فرانیاز با موضوع کارآفرینی به‌طور مستقیم در ارتباط است.