فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: نقش حیاتی فناوری در پیشرفت علم و غیرقابل پیش‌بینی بودن دستاوردهای آن در آینده، پذیرش فناوری در نظام‌های آموزشی را ضروری ساخته است. هوش ‌مصنوعی پیشرفته‌ترین فناوری است که توانسته دنیای امروز را متحول سازد. شاید درباره آینده توسعه و پیشرفت آن نتوانیم پیش‌بینی داشته باشیم؛ اما باید هوشمندانه و آگاهانه به طراحی و توسعه آن پرداخت و راهبردهای اصولی را برای مدیریت آن مد نظر قرار داد. توجه به اصول توسعه هوش‌ مصنوعی در هنگام طراحی و آگاهی از چگونگی مدیریت، زمینه را برای کاهش آسیب‌ها و چالش‌های این فناوری نوظهور و در مقابل، استفاده صحیح و آگاهانه، کاربردی و اثربخش فراهم می‌سازد. هدف از پژوهش حاضر نیز شناسایی، اعتباریابی و اولویت‌بندی اصول مدیریت، طراحی و توسعه و ترویج هوش‌مصنوعی در نظام‌های آموزشی است.مواد و روش‌ها: این پژوهش از حیث هدف؛ کاربردی و از حیث رویکرد؛ آمیخته است که در آن از دو روش تحلیل محتوا و توصیفی پیمایشی بهره گرفته است. برای شناسایی اصول مدیریت، طراحی و توسعه و ترویج هوش مصنوعی در نظام‌های آموزشی با 19 نفر از متخصصان موضوعی مصاحبه نیمه‌ساختار یافته صورت گرفت و داده‌ها در نرم‌افزار MAXQDA به شیوه اشتراوس و کوربین تحلیل شدند. نمونه‌گیری در این بخش به صورت هدفمند و معیار انتخاب نمونه اشباع نظری داده‌ها بود و روایی اصالت داده‌ها توسط 6 نفر از متخصصان موضوعی تأیید شد. در بخش کمی به‌منظور اولویت‌بندی و اعتبارسنجی اصول شناسایی شده در ابتدا با روش تصادفی طبقه‌ای نسبی (%35 دانشگاه صنعتی و %65 دانشگاه شیراز) و سپس با روش تصادفی ساده تعداد 168 نفر از دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشکده کامپیوتر دانشگاه‌های شیراز و صنعتی شیراز (تعداد افراد جامعه 95 نفر در دانشگاه صنعتی و 194 نفر در دانشگاه شیراز) براساس جدول مورگان انتخاب شدند. ابزار این بخش پرسشنامه شامل تمام مؤلفه‌های شناسایی شده در بخش کیفی (34 مؤلفه) بود که پایایی آن با آلفای 95/0 تأیید شد. داده‌ها در این بخش در SPSS و AMOSE با آزمون فریدمن اولویت‌بندی و با تحلیل عامل تأییدی اعتبارسنجی شدند.بحث و نتیجه‌گیری: یافته‌ها در بخش کیفی شامل 34 کد باز و 10 کد محوری و 3 کد انتخابی شامل اصول مدیریت (14 کد)، اصول طراحی و توسعه (14 کد) و اصول ترویج (6 کد) نیز بود. در اصول مدیریت ایجاد سیاست‌های لازم در جهت کاربرد اخلاقی هوش ‌مصنوعی، جلوگیری از تضعیف عاملیت و عملکرد یادگیرنده، هماهنگ‌سازی استانداردها در سه رتبه اول، در اصول طراحی و توسعه طراحی و توسعه و استقرار مبتنی بر اصل دسترسی و استفاده عادلانه، طراحی و توسعه و استقرار مبتنی بر تبعیت از اصول و ارزش‌های اخلاقی، سرمایه‌گذاری در جهت توسعه فناوری‌های هوش‌ مصنوعی داده‌محور در سه رتبه اول و در اصول ترویج  افزایش دانش و آگاهی کاربران از پیامدهای کاربرد غیراخلاقی هوش‌ مصنوعی، توسعه پشتیبانی‌های فنی توسط سیستم‌های آموزشی و مسئولان ذیربط در جهت کاربرد صحیح، پرورش اعتماد در میان کاربران و ایجاد ذهنیت مثبت در این زمینه در سه رتبه اول قرار دارند. اما با توجه به این که میانگین تمام مؤلفه‌ها از میانگین فرضی 4 بالاتر است، از همین رو تمام اصول از اهمیت بالایی برخوردار است و توجه به آن‌ها موجب بهبود وضعیت موجود مدیریت، طراحی و توسعه و ترویج هوش ‌مصنوعی در نظام‌های آموزشی خواهد شد. علاوه ‌بر این، براساس نتایج تحلیل عامل تأییدی تمام اصول از برازش عالی برخوردار است (RMSEA=0.000). آنچه از نتایج بر می‌آید توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی همواره باید در طول چرخه طراحی و توسعه، مدیریت و ترویج آن دقت، نظارت و مسئولیت‌پذیری لازم را داشته باشند و در جهت کسب اطمینان از استحکام و ایمنی این فناوری دستورالعمل‌ها و اصول دقیقی را محور فعالیت‌های خود قرار دهند تا بتوانند اعتماد کاربران هوش مصنوعی در آموزش (یاددهندگان و یادگیرندگان) را جلب کرده و امکان بهره‌مندی عادلانه و مطمئن را فراهم سازند. از همین رو، با در نظر داشتن اصول شناسایی شده در این پژوهش‌ می‌توان سیستم‌های هوش مصنوعی را طراحی نمود که علاوه‌ برحفظ ارزش‌های جامعه و در نظر داشتن چشم‌اندازهای پیشرفت و توسعه کشور، از پتانسیل‌های تحول‌آفرین این فناوری نهایت بهره را برد و با استقرار آن در نظام‌های آموزشی شرایط پیشرفت و توسعه در تمام بخش‌های جامعه را فراهم ساخت.