فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدفبرای شناخت استعدادهای منطقه و روش مدیریت زمین‌ها، آگاهی از تغییر مکانی سنجه‌های کیفی ابزار مهمی است. با توجه به اینکه جیرفت روی کمربند آرسنیک کشور است و از آنجایی که آرسنیک عنصری سرطان­ زا است و بر کیفیت آب زیرزمینی تأثیر می­ گذارد، بررسی آن بسیار اهمیت دارد. هم‌چنین بیشتر مناطق روستایی آبخیز جیرفت از آب چاه‌ها برای شرب استفاده می‌کنند. ازاین‌رو، بررسی آن‌ها از دیدگاه شرب بسیار اهمیت دارد.مواد و روش هادر این پژوهش تغییرهای مکانی سنجه‌های نیترات، آرسنیک، منگنز و کل مواد جامد محلول در آب­ زیرزمینی در آبخیز جیرفت با استفاده از روش­ های زمین‌ آماری در طول دوره‌ی آماری 1398 بررسی و تحلیل شد. به‌ این منظور از آب 36 چاه کشاورزی و چاه‌هایی که برای شرب در روستاها استفاده می‌شد و هم‌چنین نمونه‌هایی از آب شرب شهری در سه تکرار نمونه‌برداری شد. روش ­های زمین ­آماری استفاده‌شده برای پهنه ­بندی سنجه‌های مزبور شامل کریجینگ معمولی، کریجینگ ساده، تابع پایه‌ی شعاعی (RBF) و روش وزن ­دهی معکوس فاصله (IDW) با توان­ های مختلف بود. برای ارزیابی روش­ های زمین‌آماری از روش ارزیابی متقابل با معیارهای مجذور میانگین مربعات خطا (RMSE) و میانگین انحراف خطا (MBE) میان داده­ های واقعی و برآوردشده استفاده شد.نتایج و بحثنتایج رتبه‌بندی معیارهای ارزیابی نشان داد که برآورد سنجه‌ی آرسنیک و TDS با مدل کروی روش کریجینگ ساده کمترین خطا را داشت و برآورد نیترات و منگنز با روش تابع پایه‌ی شعاعی (RBF) کمترین خطا را داشت. بررسی­ ها نشان ­داد که همبستگی مکانی سنجه‌های کیفی آبخیز جیرفت بسیار زیاد بود. به‌طوری‌که خطای مدل نیم تغییرنمای داده­ های اندازه­ گیری‌شده‌ی آرسنیک با اثر قطع ه­ای 0/00025 و دامنه‌ی تأثیر 36/7 کیلومتر 38/4 % و خطای مدل نیم تغییرنمای نیترات با اثر قطع ه­ای 0/3 و دامنه‌ی تأثیر 28/5 کیلومتر 4/9 % بود. در آبخیز جیرفت بر پایه‌ی معیار 1051 مؤسسه‌ی استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، به‌جز آب شهری، غلظت آرسنیک در آب مناطق دیگر بسیار بیشتر از اندازه‌ی مجاز برای مصرف شرب بود. هم‌چنین غلظت نیترات در تمام نمونه­ ها، کمتر از اندازه‌ی مجاز برای آب شرب بود و استفاده از آن مانعی ندارد.