فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: کیفیت بخشی به نظام آموزش ابتدایی به عنوان یک دوره تحصیلی بنیادین، وابسته به تربیتِ معلمانی است که شایستگی های حرفه ای متناسب با نیازهای یادگیری دانش اموزان این دوره را کسب نموده باشند. دانشگاه فرهنگیان به عنوان اصلی ترین نهاد تربیت معلم، با برنامه های درسی این مأموریت را دنبال می کند. در این راستا، پژوهش حاضر میزان تحقق شایستگی‌های حرفه‌ای دانش‌آموختگان دانشگاه فرهنگیان رشته آموزش ابتدایی بر اساس سند طراحی کلان برنامه درسی تربیت معلم را بررسی نموده و در تکمیل به شناسایی عوامل تسهیل‌کننده و محدودکننده آن پرداخته است.مواد و روش‌ها: این پژوهش بر مبنای سؤال‌های پژوهش با استفاده از طرح پژوهش آمیخته مبتنی بر روش متوالی تبیینی انجام شده است. در بخش کمی پژوهش، برای شناسایی میزان تحقق شایستگی‌های معلمی، پرسشنامه‌ای بر اساس شایستگی‌های حرفه‌ای دانش‌آموختگان در سند طراحی کلان برنامه درسی تربیت معلم تنظیم شد. روایی صوری پرسشنامه توسط دو استاد رشته برنامه‌ریزی درسی و آگاه به سند طراحی کلان برنامه درسی ملی دانشگاه فرهنگیان مورد تأیید قرار گرفت. برای برآورد پایایی پرسشنامه، در نمونه ای به تعداد 30 دانش‌آموخته (معلم) دانشگاه فرهنگیان اجرا شد و ضریب آلفای کرونباخ برابر با 89/0 محاسبه شد. پس از طی این مراحل پرسشنامه بین 272 نفر از دانش‌آموختگان دانشگاه فرهنگیان در رشته آموزش ابتدایی که در بازه زمانی 1397 تا  1399 فارغ‌التحصیل شده بودند، توزیع شد. برای شناسایی عوامل تسهیل‌کننده و محدودکننده تحقق شایستگی‌های معلمی از روش پژوهش کیفی استفاده شد. در این مرحله از پژوهش به شیوه‌ای هدفمند، با 6 نفر از استادان دانشگاه فرهنگیان و 10 نفر از معلمانی که بالاترین و پایین‌ترین نمره را از پرسشنامه کسب کرده بودند، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شد. داده‌های کیفی با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودی‌ای تحلیل شدند.بحث و نتیجه‌گیری: یافته‌های بخش کمی نشان داد از دید دانش‌آموختگان رشته آموزش ابتدایی شایستگی‌های حرفه‌ای در چهار حوزه دانش موضوعی، دانش تربیتی، دانش عمومی، و دانش پداگوژی محتوا (موضوعی- تربیتی) براساس سند طراحی کلان برنامه درسی تربیت معلم در حد مطلوبی تحقق یافته است. دانش‌آموختگان در کسب مؤلفه‌های استفاده از دانش تخصصی در طراحی موقعیت‌های یادگیری در کلاس درس، برقراری ارتباط کلامی و عاطفی با دانش‌آموزان، عشق و علاقه به معلمی، ایفای نقش راهنما و تسهیل‌کننده یادگیری، استفاده از عبارات محبت‌آمیز در گفتگو با دانش‌آموزان از بالاترین میانگین برخوردار بوده‌اند. پایین‌ترین میانگین در کسب شایستگی‌های حرفه‌ای مربوط به مؤلفه‌های برقراری ارتباط با گروه‌های علمی مرتبط با رشته‌های تحصیلی خود، توانایی استفاده از یافته‌های علمی حوزه تربیت اسلامی برای حل مسائل در موقعیت‌های تربیتی تجربه‌نشده، رعایت عدالت با دانش‌آموزان دارای تنوع فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی، استفاده از پژوهش‌های اخیر در حوزه تربیت، تدریس و نظام تعلیم‌وتربیت، آشنایی با الزامات فرایند یاددهی و یادگیری، توانایی تکلم و استفاده از زبان خارجی، توانایی ایجاد علاقه و هیجان یادگیری با تأکید بر ارزش، سودمندی، اهمیت دانش و مهارت‌های گنجانده شده در درس، و توانایی پیوند بین یادگیری مدرسه‌ای با زندگی خارج از مدرسه و تقویت باور دانش‌آموزان به یادگیری در طول عمر بوده است.  از دید معلمان مؤثرترین عوامل تسهیل‌کننده تحقق شایستگی‌های حرفه‌ای به ترتیب وجود ارتباطات مؤثر علمی، گذراندن دروس تربیتی و موضوعی-تربیتی مانند کارورزی بوده است. از دید استادان مؤثرترین عوامل محدودکننده تحقق شایستگی‌های معلمی سه عامل مجریان، مخاطبین و برنامه درسی به لحاظ محتوایی، فرهنگی و زیر ساختی بوده‌اند. بازاندیشی در زمینه تعدیل تعداد واحدهای درسی در چهار حوزه محتوایی برنامه درسی آموزش ابتدایی و توجه بیشتر به سازماندهی محتوایی دروس تخصصی و موضوعی-تربیتی ضرورت دارد. برای اثربخش‌کردن برنامه درسی آموزش ابتدایی، لازم است برنامه درسی از انعطاف و گشودگی متناسب با اقلیم و فرهنگ دانشجو معلمان در هر استان و تحولات علمی مبتنی بر آینده‌پژوهی برخوردار باشد.