فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدفمشارکت روستاییان در فعالیت‌های آبخیزداری، مدت زمانی است که به‌وسیله‌ی برنامه‌ریزان کشور به آن توجه شده است. بررسی‌ها نشان داده است که اندازه‌ی مشارکت مردم به اندازه‌ی انتظار نبوده است. این پژوهش در راستای شناخت ویژگی‌های ‏اجتماعی- اقتصادی جامعه‌های محلی، شناسایی شاخص ­های مؤثر بر کاهش موانع و افزایش ‏مشارکت مردمی در اجرای طرح‌های منابع‌طبیعی و ‏آبخیزداری، شناخت انتظارها و نیازهای جامعه‌ی محلی و در نهایت ارائه‌ی راهکارهای علمی و فنی با هدف ‏افزایش اندازه‌ی مشارکت مردمی در منطقه‌ی آسمان­ آباد شهرستان چرداول انجام شد. مواد و روش‌هادر این پژوهش، شاخص‌های تأثیرگذار بر مشارکت نداشتن روستاییان در فعالیت­ های آبخیزداری بر اساس چهار  شاخص اقتصادی، اجتماعی، طراحی- اجرایی و آموزشی- ترویجی و با 12 زیر شاخص تعیین و دسته‌بندی شدند. اطلاعات لازم در این پژوهش به‌شکل پیمایشی و با استفاده از ‏ابزار پرسش‌نامه، مصاحبه و نشست ­های پرشمار با افراد جامعه و خبرگان محلی جمع ­آوری شد. برای تعیین حجم نمونه از رابطه‌ی کوک ران، برای تجزیه‌ و تحلیل داده­ ها از نرم‌افزار SPSS و بررسی روایی پرسش‌نامه از آلفای کرونباخ استفاده شد. نتایج و بحثنتایج به ­دست آمده از این پژوهش نشان داد که در آبخیز آسمان­ آباد، شاخص‌های اقتصادی، طراحی و اجرایی در مشارکت نداشتن مردم نسبت به شاخص‌های آموزشی - ترویجی و اجتماعی نقش بیشتری داشتند. از دیدگاه کارشناسان، زیرشاخص نادیده گرفتن درآمد مردم به‌عنوان انگیزه‌ی­ اقتصادی مستقیم و توجه نداشتن به سازمان­ های غیر دولتی به ­ترتیب با میانگین رتبه‌ی 9/35 و 3/69 در مشارکت نداشتن مردم بیشترین و کمترین اهمیت را داشتند. از نظر جامعه‌های محلی نیز زیرشاخص ­های نادیده گرفتن درآمد مردم به‌عنوان انگیزه‌ی­ اقتصادی مستقیم و اعتماد نداشتن به نتایج و اثر بخشی طرح ­ها به ­ترتیب با میانگین رتبه‌ی 8/16 و 5/23 در مشارکت نداشتن مردم بیشترین و کمترین اهمیت را داشتند. نتیجه‌ی کلی نظرسنجی از جامعه‌های محلی بیان‌گر آن بود که عامل‌های اجرای طرح­ های چندمنظوره و در نظرداشتن منافع آبخیزنشینان می‌تواند در طرح­ های آبخیزداری زمینه‌ساز اعتماد و جلب مشارکت فعال مردم باشد.نتیجه ­گیری و پیشنهادهادر آبخیز آسمان ­آباد اولویت‌بندی شاخص ­های مؤثر بر مشارکت نداشتن مردم در طرح ­های آبخیزداری نشان ­­داد که شاخص‌های اقتصادی و طراحی- اجرایی در مقایسه با شاخص‌های آموزشی - ترویجی و اجتماعی نقش بیشتری داشتند. همچنین نتایج وزن‌های به‌دست آمده از آزمون فرید­من برای رتبه‌بندی زیرشاخص ­های مؤثر بر مشارکت نداشتن مردم نشان ­داد که دو زیرشاخص­ نادیده گرفتن درآمد مردم به‌عنوان انگیزه‌ی­ اقتصادی مستقیم و توجه نکردن به نظرها و پیشنهادهای آبخیزنشینان در مرحله‌های مختلف نیازسنجی، طراحی و اجرای طرح ­های آبخیزداری، از دیدگاه هر دو گروه در چهار اولویت نخست بودند و در مشارکت نداشتن جامعه‌های روستایی نسبتاً اهمیت بیشتری داشتند. بنابراین با توجه به یافته‌های پژوهش به‌منظور ایجاد و یا بهبود مشارکت مردم در طرح­ های آبخیزداری در محدوده‌ی مطالعه شده، پیشنهاد می شود که قبل از اجرای طرح­ های منابع‌طبیعی و آبخیزداری، در رابطه با مشکلات موجود، شرایط منطقه و حتی لزوم اجرای طرح ­های مزبور نقطه نظرهای جامعه‌ی محلی جمع‌آوری شود. جلب نظر ساکنان آبخیز با هدف همکاری در اجرا، حفاظت، احیاء و نگهداری از طرح‌ها، استفاده‌ی متعادل و برابر ذی نفعان از منابع‌طبیعی، بهره‌گیری مناسب از توانمندی‌ها و ظرفیت‌های اقتصادی، اجتماعی و فنی ساکنان و جامعه‌ی محلی در ایجاد و تقویت مشارکت جامعه محلی بسیار مؤثر است.